Elektrik Nasıl Üretilir?

Bütün maddeler atomlardan oluşmuştur. Atom çekirdeklerinin etrafında bulunan elektronlar kopartılarak iletken üzerinde hareket etmesi sağlanır. Bu elektron hareketinin ters yönünde elektrik akımı meydana gelir.

Mıknatıslar, N kutbundan S kutbuna doğru manyetik alan çizgileri meydana getirir. Bu çizgileri iletkenden elektronelektrik koparmak için kullanırız. N kutbundan S kutbuna doğru meydana gelen manyetik alan çizgilerinin arasına bir alüminyum yada bakır iletken koyarak, bu iletkeni elimiz ile hareket etmesini sağlayalım. Manyetik alan çizgileri sayesinde iletkenden kopan elektronlar, iletken üzerinde harekete etmeye başlar. Bu hareketin tersi yönünde meydana gelen akımı ise bir ölçü cihazı sayesinde ölçebiliriz.

Bakır gibi iletken bir telin manyetik bir alan içinde hareket ettirilmesi ile elektrik üretilir. Elektrik jeneratörü, bir mıknatıs içinde dönen sarılı iletken tellerin bulunduğu, ve bu tellerin mıknatıs içinde dönmesi ile elektrik akımı üreten bir makinadır. Günümüzde, bu hareketi elde etmek için birçok yöntem kullanılmaktadır. Bunlar; doğal gaz, su, rüzgar, kömürle istenilen hareketi elde edecek herşey olabilir. Endüstride, evlerde, işyerlerinde ihtiyaç duyduğumuz büyük miktardaki elektrik enerjisini elde etmek için, elektrik jeneratörlerini döndürecek büyük güç santrallarine gereksinim vardır.

Bazı güç santralı, jeneratörü döndürmek için ısı üretir. Fosil yakıtlı santrallar ısı üretimi için doğal gaz, kömür ve petrol yakarlar. Nükleer santrallar, uranyum yakıtını parçalayarak ısı üretirler. Ancak tüm bu farklı tip santrallar ürettikleri ısıyı, suyu buhar haline dönüştürmek için kullanırlar.

Meydana gelen buhar elektrik jeneratörüne bağlı türbine verilir. Su buharı, türbin şaftı üzerinde bulunan kanatçık üzerinden geçerken almış olduğu enerjiyi kullanarak, türbin şaftını döndürür. İşte bu dönme, jeneratörün elektrik üretmek için ihtiyaç duyduğu mekanik harekettir. Jeneratörde meydana gelen elektrik ise trafo vasıtası ile yükseltilerek iletim hatları ile kullanılacağı yere gönderilir.

Türbinden çıkan, enerjisi başka bir ifade ile basınç ve sıcaklığı azalmış buhar, yoğunlaştırıcı (condenser) denilen kısımda soğutulup su haline dönüştürüldükten sonra, yeniden kullanılmak üzere santralin ısı üretilen kısmına geri gönderilir. Yoğunlaştırıcıda soğutma işini sağlamak için deniz, göl veya ırmaklarda bulunan su kullanılır. Santralin hemen yanında  geniş dev bacalı soğutma kuleleri kullanılır. Bu kulelerin üzerinde görülen beyaz duman ise su buharıdır.

Elektrik üretmek için kullanılan diğer bir yöntemler;

  • Hidroelektrik santrali; barajlarda biriktirilen su, bir su türbinin üstünden geçirilir. Türbine bağlı elektrik jeneratörü döndürülmesi ile elektrik enerjisi üretilir.
  • Termik santral; üreteç, buhar türbinü gibi mekanik enerji veren makinelerle elektrik enerjisi üretilir.
  • Nükleer santrali; uranyum yakıtı parçalanarak meydana gelen yüksek ısı, suya verilerek ısıtılır ve buhar elde edilir. Bu buhar jeneratör türbünlerine verilerek elektrik enerjisine dönüştürülür.
  • Rüzgar enerji santrali; dönen mekanik aksam jenaratörlerde elektrik üretmek için kullanılır.
  • Jeotermal santral; yeraltından çıkan buhar toplanarak, buhar türbinlerinde kullanılır ve elektrik enerjisi üretilir.

Su enerjisi, güneş enerjisi, rüzgar enerjisi ve jeotermal enerji kaynaklarına, yenilenebilir enerji kaynakları denir. Bu kaynaklar diğerleri gibi tükenmezler.

Alternatif Akımın Elde Edilmesi

Bir iletkenin içinden geçen akımın şiddeti ve yönü değişmezse böyle akıma doğru akım denir. Alternatif akım ise, zamana göre yönü ve şiddeti periyodik olarak değişen akıma denir. Alternatif akım üretmek için iletken, dikdörtgen tel bir çerçeve kullandığımızda;

elektrik nasil uretilir

Çerçeveyi şeklimizde görüldüğü gibi manyetik alanın içine yerleştirip, sabit bir hızla döndürmeye çalışalım. Çerçevenin uçlarına da, bileziklere bağlanmıştır. Bilezikler çerçeveyle beraber dönerler. Bileziklerin üzerine fırça denilen iletken yerleştirilir. Bu fırça bileziklere sabit değildir. Bileziklere sürtünerek meydana gelen akımı alır. Bize gereken akımı fırçalar yardımı ile alırız. Fırçalar, bileziklere yapışık olsaydı, bileziklerle birlikte dönecekti ve akımı almak için kullandığımız kablolar birbirlerine sarılacaktı. Fırçalar bunun meydana gelmemesi için kullanılmıştır.

Paylaş

*