Kompanzasyon Nedir?

Teknik olarak: Voltaj ile akım arasında, idealde faz farkı olmaz. Endüktif ya da kapasitif yüklerin meydana getirdiği etki sonucunda, akım sinyalinin, voltaj sinyaline göre maximum ±90° lik fazı kayar. Endüktif, kapasitif etki sonucunda meydana gelen voltaj ve akım sinyali arasındaki faz kaymasını düzelterek, ideale yakın (0°)  sabit tutmaya yarayan işleme kompanzasyon adı verilir.

Pratikte ise: Elektrik sisteminde, bobin, elektrik motoru  vb, mıknatıslanma etkisi ile elektrik enerjisini yine elektrik enerjisine veya farklı bir enerjiye çeviren cihazların, bu mıknatıslanma etkisi ile Şekil 1 deki gibi faz akımını geri kaydırmasından (endüktif güç meydana getirmesinden) dolayı, şebeke üstünde yaratmış oldukları endüktif reaktif gücü dengeleme ve fazın akımını olması gereken konuma geri çekme işlemine kompanzasyon denir.

Kompanzasyonu sağlanmış olan bir sistemin akım gerilim grafiği de aşağıda şekil 2′deki gibidir.

kompanzasyon

şekil 1                                                                        şekil 2

Kompanzasyon sistemi: Elektrodinamik sistemde çalışan, elektrik motorları ve transformatör gibi aletler şebekeden mıknatıslanma akımı çeker. Mıknatıslanma akımı, endüktif karakterli bir akım olup manyetik alanın oluşması sırasında şebekeden çekilir, manyetik alan ortadan kalktığında şebekeye yeniden verilir. Bu mıknatıslanma akımına reaktif akım denir.

Kompanzasyonun Faydaları

  • Verim ve kapasitenin artmasını sağlar.
  • Gerilim düşümü ve kayıpların ( bakır, demir, fuko, histeresiz v.s.) azalmasını sağlar.
  • Cihazların daha küçük seçilmesini sağlar.
  • Kurulacak trafonun küçük seçilmesini sağlar
  • Üretim maliyetinin düşmesine sebep olur.
  • Az bir yatırımla motora enerji verir.
  • Daha az elektrik enerjisi ödemeyi sağlar.
  • İletken kesitleri azalır.
  • Nakil hatlarındaki dinjoktörler daha küçük seçilir.
  • Maddi açıdan bakılırsa kullanılan bütün kompanzasyon fiyatları ve kapladıkları alan ile tasarruf sağlarlar.
  • Kompanzasyonlar, reaktif güçleri kompanze eder.

İşletmelerde kullanılan cihazların devamlı olarak reaktif enerjiye ihtiyaçları vardır. Her tüketicinin kendisine ait kompanzasyonu bulunur. Bundan dolayı kompanzasyon çeşitleri vardır.

Gerekli durumlarda kompanzasyon panosu kurulması şarttır. Bu panoların kurulmasını isteyen aboneler, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirttiği şartlar doğrultusunda elektrik tüketimi yaparlar. Aksi taktirde ceza öderler. Elektrik harcamasında kompanzasyon panosu şeması önemlidir. Kompanzasyon firmaları tarafından kurulacak bir işletmede bunlara dikkat edilmelidir.

Elektrik enerjisinin dağıtımı yapılırken, santralle tüketici arasında iletimin az kayıpla olması gerekir. Reaktif güç, ihtiyacına cevap verebilmek için belirli yerde üretilmelidir. Aktif güçten tamamen faydalanmak için reaktif güç tüketim merkezlerinde üretilir. Tüketicilerin şebekeden çektiği endüktif gücün, kapasitif güç çekerek orantılanmasına kompanzasyon, bu orantıyı da  ihtiyaç doğrultusunda ayarlama işleminede kompanzasyon sistemi adı verilir. Kaliteli ve ucuz elektrik enerjisi tüketimine sahip olmak ve kullanılan enerji tüketimindeki verimi arttırmak için kompanzasyon üretimi yapılmakta ve kompanzasyon sistemi kullanılmaktadır.

Motorlar şebekeye ya reaktif güç verir ya da şebekeden reaktif güç alırlar. Motorların çalışması, manyetik alanın meydana gelmesi için reaktif güç kullanılır. Trafolarda, iletim hatlarında, şalterlerde ve panolarda gereksiz yere kayıplara sebep olur. Şebekenin reaktif güçten zarar görmemesi ve verimin düşmemesi için endüktif sistemin giriş kısmına bir kompanzasyon hesabı yapılarak kondansatör bağlanır. Direk şebekeye endüktif reaktif güç vermeden, kondansatörlerde depolanır.

 

Yorumlar

  1. mehmet kadir YILMAZ dedi ki:

    anlatımınız çok güzel neden sayfayı yazdıramıyoruz acaba

Paylaş

*