Kondansatör Çeşitleri

 

Elektronik cihazlarda geniş bir kullanım alanları olan kondansatörlerin (veya kapasitörlerin) iki çeşidi vardır. Bu kondansatör çeşitleri, sabit ve ayarlanabilen kondansatörlerdir. Buna göre kondansatörler içerisinde kullanılan yalıtkan (dielektrik) cinsine göre çeşitlendirilir.

  1. Sabit değerli kondansatörler
  2. Ayarlı (değişken değerli) kondansatör

SABİT  KONDANSATÖRLER

Bu kondansatör çeşitlerinin sağladığı kapasitör değeri üretilirken belirlenmiş ve bu kapasitör değeri kullanıcı tarafından değiştirilemez.

Sabit Kondansatör

Dielektrik tipine göre kapasitör çeşitleri ve özellikleri;

  • Elektrolitik kondansatörler,
  • Tantal kondansatör,
  • Plastik kondansatör,
  • Kağıtlı kondansatör,
  • Mika kağıtlı kondansatör,
  • Seramik kondansatör,
  • Mika kondansatör,
  • Smd kondansatör,
  • Polyester kondansatör

Elekrolitik Kondansatör

Elektrolitik kondansatör

Elektrolitik kondansatörlerde di-elektrik madde olarak, asit borik eriyiği veya borakslı elektrolitler vardır.

Özellikleri

  • Diğer kondansatörlerden farklı olarak pozitif ve negatif kutupları belli olan kondansatör çeşitidir.
  • Yüksek kapasite değerlerinde imal edilebilirler.
  • Elektrolitik kondansatörler kutuplu veya kutupsuz imal edilir.
  • Pozitif kutup olarak oksitlendirilmiş alüminyum, negatif kutup olarak normal alüminyum levha kullanılmıştır.
  • Kutuplu kondansatörlerin DC devrelere bağlantıları yapılırken artı ve eksi uçları dikkatlice bağlanmalıdır. Yanlış bağlantı yapılırsa anotta bulunan oksit tabakasının metal yüzeyi kısa devre eder. Yüksek ısı meydana gelir.  Bu da kondansatörün patlama sebebi olabilir.
  • Üretilirken maksimum çalışma gerilimi farklı aralıklarda üretildiğinden üzerinde çalışma gerilimi belirtilir. Yüksek frekans karakteristik değeri, kötü olduğundan yüksek frekanslı devrelerde tercih edilmezler.
  • Plaka olarak alüminyum ve tantalyum olarak iki farklı çeşitte üretilirler.
  • Tantalyum, karakteristik değeri daha yüksek olduğu için daha hassas uygulama devrelerinde tercih edilirler.
  • Ters DC ve alternatif gerilim, kutuplu elektrolitik kondansatörlere uygulanmaz.
  • Alternatif gerilimde çalıştırılacak kutupsuz elektrolitik kondansatörler mevcuttur.
  • Boyutları küçüktür ama kapasiteleri büyüktür.
  • Alçak ve yüksek gerilimli devrelerde kullanılırlar.

Üretim sırasında maksimum şarj voltaj değeri belli olduğundan hiçbir zaman bu değer aşılmamalıdır. Bundan dolayı kondansatör seçilirken bu voltaj değeri dikkate alınarak devreye uygun bir seçim yapılmalıdır.

Kullanım Alanları: Gerilim çoklayıcılarda, doğrultucu filtre devrelerinde, kuplaj ve  dekuplaj devrelerinde, ses frekans yükselteçlerinde, zamanlama devrelerinde bu elektrolitik kondansatörler kullanılır.

Elektrolitik kondansatör çeşitleri;

  • Sıvılı tip elektrolitik kondansatör
  • Kuru tip elektrolitik kondansatör

Sıvılı tip elektrolitik kondansatörler: Sadece DC akımlı devrelerde  kullanılır. Pozitif levha olarak alüminyum kullanılan kondansatörlerdir. Bu kondansatöre DC akım uygulandığı zaman pozitif levha üstünde yalıtkan bir oksit tabakası meydana gelir. Bu oksit tabakası dielektrik gibi davranır. Meydana gelen oksit tabakası ince olduğu için  kondansatörün kapasitesi yüksek olur. Kuru tip elektrolitik kondansatörlerde  ise  elektrolitik sıvının yerine boraks eriyiği emdirilen bez veya kâğıt  kullanılmaktadır.

Kuru tip elektrolitik kondansatör: Elektrolitik kondansatörlerin içinde olan elektrolitik sıvısı çok fazla sıcaklığın etkisiyle belli bir süre sonra kurumaya başladığı için, kondansatörün kapasite değeri düşebilir. Böyle bir durum hassas devrelerin çalışmasında arızalar meydana getirebilir.

  • Elektrolitik kondansatörlerin kapasite değerleri: 1, 2,2, 3,3, 4,7,10,22, 33, 47, 100, 220,330, 470, 1000, 2200, 4700, 10.000, 22.000, 38.000 mikrofarad (µf )…vb. olur.
  • Elektrolitik kondansatörlerin çalışma gerilimleri: 3, 6, 10, 12, 16, 25, 35, 40, 50, 63, 100, 250, 350, 450 Volttur. İsteğe bağlı olarak bu voltaj değerlerinin üzerinde yapılan kondansatörlerde vardır.

Tantal Kondansatör

Tantal kondansatör

Tantal kondansatör

Tantal kondansatörler elektrolitik kondansatörlerin gelişmiş  türüdür. Tantal kondansatörler de kutuplu kondansatörlerdir. Kapasiteleri gerilim ve sıcaklık değişimlerinde duyarsızdır. Anod olarak tabaka olan sinterli levha biçiminde  tantal metali kullanılır. Katotta sülfirik asit olan bir elektrolit vardır. Tantal kondansatörler de kullanılan dielektrik madde, tantal oksittir. Bu kondansatörler modern elektronik teknolojisinin duyarlı cihazlarında kullanılır. Tantal kondansatörlerin kapasite değerleri 0,1 mikrofarad ile 68 mikrofarad arasında değişmektedir.

Plastik Kondansatör

Plastik kondansatör

Plastik kondansatör

Plastik kondansatörlerde, dielektrik olarak yalıtkan kısımlarında polyester, polipropilen, polikarbonat, iletken kısımlarında alüminyum levhalar kullanılır.

Plastik kondansatörlerin kapasite değerleri kararlı, izalasyon dirençleri yüksektir. Metal kağıtlı kondansatörler gibi kendilerini onarabilirler. Plastik kondansatörlerin kapasite değerleri 220 pikofarad ile 0,33 mikrofarad arasında değişmektedir.

  • Polikarbonat (Simgesi = C) = 50 V…630 V gerilimde çalışır. Kapasitesi 1 µf – 220pf
  • Politereftalat (Simgesi = T) = 100V…400V gerilimde çalışır. Kapasitesi 0,33µf – 1000pf
  • Polistrol ( Styroflex) (Simgesi = S) = 30V…500V gerilimde çalışır.Kapasitesi 0,5µf – 1pf

Kullanım Alanları: Sinyal ve filtreleme devrelerinde, plastik film kondansatörler kullanılırlar. Fakat yüksek frekanslı devre uygulamalarında pek tercih edilmezler. Kutupsuz olarak imal edilir

Kağıt kondansatör

Kâğıtlı Kondansatör

İki tane metal tabakadan oluşan kağıtlı kondansatörler, iletken yüzeylerden meydana gelir. Metal tabakaların aralarında dielektrik olarak emprenye edilen izole kâğıt kullanılır. Fazla yer kaplamaması için metal tabakalar, rulo biçiminde üst üste sarılır. Metal tabakalar sarılırken  kısa devre meydana gelmemesi için bir kat daha izole kağıt sarılır.

Sarılan kondansatör, alüminyum bir kap veya bir boru içerisine konularak ağız tarafı ziftlenerek kapatılır. Bu kap içine sarılmış olan birkaç tane kondansatör konulabilir. Kâğıtlı kondansatörler nemli yerlerde kullanılacaksa  koruyucu olarak ikinci bir izole kılıf geçirilir. Kağıtlı kondansatörler, yalıtkanlık kalitesini arttırmak için parafin maddesi emdirilmiş 0,01 mm kalınlığındaki kağıdın iki yüzüne 0,008 mm kalınlığında kalay veya alüminyum plakalar yapıştırılarak üretimleri yapılır. Kağıtlı kondansatörler, kuru kağıtlı, yağlı kağıtlı, metalize kağıtlı gibi modelelleride vardır.

Standartlara uygun olarak kondansatörlerin üzerinde bu bilgiler yazılmalıdır.

  • Anma kapasitesi
  • Tolerans 
  • Anma  gerilimi

Metal-Kâğıtlı kondansatörler (MP-kondansatör)

Kağıtlı kondansatörlerden farklı olarak bu kondansatörlerde kağıt üstüne basınç yoluyla ince alüminyum veya çinko kaplanmıştır. Bu sistemle kondansatörler küçük boyutlu ama kağıtlı kondansatörlere göre daha yüksek kapasiteye sahip şekilde imal edilirler. Metal kağıtlı kondansatörlerde, yüzeyin bir bölümünde kırılma olduğunda ark oluşur. Bu kısımda ince bir metal yüzey basıncı meydana gelerek metalsiz bir yüzey oluşur ve kısa devreyi önler. Metal kağıtlı kondansatörlerin bu durumu onlara kendilerini onarabilme özelliği kazandırır.

Metal-Kâğıtlı kondansatörlerin çalışma gerilimleri 100 ila 700V arasındadır. Kapasiteleri 1 nanofarad -20 mikrofarad arasında üretilir. Bundan dolayı kısa devrenin meydana geldiği yerin etrafındaki iletken metal uzaklaştırılmalıdır. 

Seramik Kondansatör

Seramik kondansator

Seramik kondansatörlerde dielektrik madde olarak iletken levhalar arasında baryum titanat veya titanyum dioksit gibi seramik maddeler bulunur. Disk biçimindeki seramik kondansatörlere mercimek kondansatörler adı verilir. Seramik kondansatörlerin kapasite değerleri küçük, toleransları ise %20 civarındadır. Bu tip kondansatörlerin kapasite değerleri sıcaklık ve nemden kolay etkilenir. Seramik kondansatörlerin enerji kayıpları düşük olduğundan yüksek frekanslı devrelerde kullanılabilirler.

Kullanım Alanları: Yüksek frekanslı devrelerde bypass kondansatörü olarak kullanılırlar. Yüksek frekanslı devre tatbiklerinde çalışacak hassaslıkta ve kutupsuz olarak imal edilirler.

Mika Kondansatör

Mikalı kondansatörlerde dielektrik madde olarak yalıtkan maddesi olarak bir cins demir oksit olan mika kullanılır. Mika kondansatörler ince metal folyolar arasına mik konularak imal edilir. Mika tabiatta 0,025 mm inceliğinde tabakalar halinde bulunur. Kondansatörlerin üretiminde bu tabakalardan yararlanılır. Mika, ‘εr’ dielektrik sabiti yüksek olan ve az kayıplı elemandır. Bunlar yüksek frekans devrelerinde kullanılmaktadır.

Kullanım Alanları: Mika kondansatörlerin frekans karakteristik değeri yüksek olduğu için rezonans ve yüksek frekanslı devrelerde kullanılabilir.

  • Kapasiteleri 1 pikofarad…..0,1 mikrofarad arasında,
  • Gerilimleri 100 V … 2500 V arasında,
  • Toleransları ise ±% 2 … ±% 20 arasında çalışacak biçimde ve kutupsuz olarak imal edilirler.

Mikanın yalıtkan sabiti yüksek olmasından dolayı meydana gelebilecek kayıp miktarı en az olan kondansatör çeşitlerinden biridir. Mikalı kondansatörlerin ölçme ve yüksek frekans tekniği için yalıtkanlıkları vardır.

Mikalı kondansatör çeşitleri;

Gümüş kaplanmış mikalı kondansatör; Bu kondansatörler, mikanın iki yüzüne gümüş püskürtülerek yapılmaktadır. Dış bağlantı elektrotlarını meydana gelen kondansatöre, lehimleyerek reçine yada mum ile gövde içerisine yerleştirilir.

Alüminyum folyo ile kaplanmış mikalı kondansatör; Gümüş kaplama ince olduğu için bu türde yapılan kondansatör, büyük akımlara dayanamaz. Büyük akımlı devrelere mika üstüne alüminyum folyo kaplanmış kondansatörler imal edilir. Bu kondansatör ayarlı (trimer) olarak da yapılır.

SMD (Surface Mounted Device) Kondansatör

Günümüzde yüzey montajlı elamanlar (SMD) oldukça yaygınlaştı. Çeşitli SMD kondansatör firmaları tarafından farklı şekilde smd kondansatör imalatı yapılmaktadır. Ama genel olarak seramik ve mika kondansatöre uygun yapıda fakat daha küçük bir şekilde üretilirler. Kılıf olarak diğer kondansatörler den farklıdırlar. Bu elemanların küçük elektronik devrelerde, plaketin bakırlı yüzeyine montajları yapılır. Küçük boyutlu elektronik kartlar üretilmek istendiğinde smd elemanlar kullanılmalıdır. Küçük gövdeli olduğu için lehimlenmesi zordur.

Kullanım Alanları: SMD Kondansatörler cep telefonu, video bilgisayar vs aletlerde kullanılır. 

Polyester Kondansatör

Dielektrik madde olarak polyester kullanılan kondansatörlerdir. Kapasite değerleri 220 pikofarad ile 0,33 mikrofarad arasında değişebilir.

AYARLI KONDANSATÖRLER

Üretim sırasında belirli bir kapasite değerlerinde üretileren kondansatör çeşitidir. Bu kondansatörlerin minimum ve maksimum bir kapasite değeri vardır. Bu değerler devrede istenilen bir değerde sabitlenerek kullanılırlar.

Ayarlı Kondansatör

Yalıtkan maddesi havadır. Ama piyasada yalıtkan olarak mika, plastik ve seramik olarak imal edilen ayarlı kondansatörler de vardır.
Ayarlı kondansatör, birden fazla plakanın birbiriyle paralel bağlanması ile elde edilir. Yani içerisinde birden fazla kondansatör bulunur. Bundan dolayı ihtiyacımız olan kapasite değeri için plakalar aktif edilir ve istenilen kapasite değerine ulaşılır.

Kondansatör sembolü;

Ayarlı kondansatörün sembolleri

 

Ayarlı Kondansatörün İç Yapısı

Bazı bölümlerden meydana gelir.

Stator: Kondansatör içinde bulunan hareketsiz (sabit) parçadır.

Rotor: Kondansatör içinde bulunan hareketli parçadır.

Mil: Rotorun, stator üzerinde hareketini sağlayan parçadır. Mil vasıtasıyla kullanıcı istediği kapasite değerini ayarlar.

Ayarlı Kondansatörlerin, Varyabl Kondansatör ve Trimmer Kondansatör olmak üzere çeşitleri vardır.

Varyabl Kondansatör

Varyabl kondansatör

Varyabl kondansatör

Kapasite değeri en yüksek olan ayarlı kondansatör türüdür. Kapasite değeri elle değiştirilen varyabl kondansatörler, birbirinden yalıtılan plakalardan meydana gelmiştir. Plakalardan biri sabittir. Sabit olan kondansatörün gövdesine izolatörler ile sabitlenmiştir. Hareketli plaka, bir mil üstünden döndürülür. Gövdeye elektriksel olarak bağlıdır. Mil döndükçe hareketli plakalar, sabit plakaların aralarına girip çıkması ile kapasite değeri ayarlanır.

Maksimum kapasite değeri 50pF – 400pF aralıklarındadır. Yüksek voltaj ve yüksek frekans aralıklarında çalışırlar. Çok yüksek kapasite değerlerine ulaşılmasa da en büyük avantajı 50KV ve 1000 MHZ gibi yüksek voltaj ve frekans değerlerine ulaşabilirler. Bu tür kondansatörlerin mil kısmı kapasite değerleri istenildiği zaman hemen değiştirilmeye uygun olacak şekilde imal edilir.

Aynı milde hareketli plakanın karşı tarafına sabit plakalar yerleştirilerek bir gövde üstünde birkaç tane varyabl kondansatör elde edilir. Böyle yapılan kondansatörlere ganglı varyabl kondansatör denir. Genel olarak varyabl kondansatörlerde dielektrik madde olarak hava ve bazen  mika kullanılır. Varyabl kondansatörler telsizlerin ve radyoların frekans ayarlarında kullanılır. Varyabl kondansatörlerin havalı tipleri gang başına en alt düzeyde 600 pikofaradlık bir kapasiteleri vardır.

Maksimum Kapasite değeri 50pF – 400pF aralıklarında olabilir. Yüksek voltaj ve yüksek frekans aralıklarında çalışabilir. Çok yüksek kapasite değerlerine ulaşılmasa da en büyük avantajı 50KV ve 1000 MHZ gibi yüksek voltaj ve frekans değerlerine ulaşabilirler. Bu tür kondansatörlerin mil kısmı kapasite değerleri istenildiği zaman hemen değiştirilmeye müsait olacak şekilde üretilir.

Kullanım Alanları

  • Radyo alıcıları (plakaları küçük ve yakındır).
  • Radyo vericileri.
  • Büyük güçlü alanlarda.
  • Yüksek frekans aralıklarında çalışılan uygulamalarda.

Trimer Kondansatör

Trimer kondansatör

Trimer kondansatör

Kapasite değerinin ayarlanması için kullanılan milin bir vida şeklinde imal edilmiş halidir. Tornavida yardımıyla  istenilen kapasite değeri ayarlanır. Varyabl kondansatöre göre daha düşük değer aralıklarında çalışırlar. Trimer kondansatörlerde, hareketli ve sabit olarak iki seramik disk vardır. Seramik diskler metal buharında yarım daire biçiminde  kaplanır. Hareketli disk çevrilerek yarım daireler üst üste getirilir böylece kapasite ayarı yapılır. Küçük boy ayarlı kondansatörler, trimer, peddir gibi çeşitli isim alırlar. Trimer kondansatörlerin kapasite değerleri ve boyutları küçüktür. Trimer kondansatör, ince ayarlar için kullanılır. Hassas kapasite ayarı için kullanılır.

Kapasiteleri 5 pikofarad…. 75 pikofarad civarındadır.  Dalga bobinleri ve osilatörlerde yoğun ölçüde kalibrasyon için kullanılan bu kondansatörler şapkalı, disk ve tüp biçimlerinde çeşitli boylarda üretilirler.

Trimerler 100-600V gerilimde çalışır ve kapasiteleri küçük değerler için ile 1000pF arasında değişir.

Kullanım alanları: Trimer kondansatörler telsiz, FM verici, telekomünakasyon  devrelerinde  kapasitif değerleredeki ince ayarlar için kullanılmaktadır.

Trimer olarak isimlendirilen tüm elektronik elemanlar hassas çalışma değerlerinin belirlenmesi işleminde kullanılırlar. Bu hassas değer yakalandığında ise bu değer bir arıza olmadığı müddetçe değiştirilmez.

 Varikap Diyot 

Jonksiyon diyotlara ters gerilim uygulandığı zaman kondansatör gibi çalışır. Kondansatörlere benzeyen varikap diyot, ters polarmada çalışır, uçlarına düşen gerilimin ayarlanması ile kapasitesini değiştiren ayarlı kondansatör olarak kullanılırlar. Uygulanan gerilime göre kapasitif değer değişir. Gerilim büyürse kapasitif değer düşer. Gerilime bağlı olarak kapasite değişikliği sebebiyle varikap veya varaktör denir

Kullanıldıkları alanlar;  Varikap Diyot 0-100V arasındaki gerilimlerde ve 200GHz’ e kadar olan frekanslarda kullanılmaktadır. 3-100pF arasında kapasitif değeri vardır. Telekomünakasyonda frekans kontrolünde kullanılmaktadır.

Yorumlar

  1. hüseyin dedi ki:

    10-45 polyester vatlı tirimer elinizde varmı

  2. Hayır, maalesef malzeme satışımız yok.

Paylaş

*