Trafo Çeşitleri Nelerdir?

Gücün bileşenleri olan akım ve gerilimi değiştirmeye yarayan statik elektrik makinalarına trafo denir. Trafolarda enerjinin şekil değiştirmesi, bir diğer ifadeyle motorlarda olduğu gibi elektrik enerjisinin mekanik enerjiye dönüşmesi söz konusu değildir.

Transformatörler faz sayısına göre tek fazlı trafo, üç veya çok fazlı trafolar olarak sınıflandırılabileceği gibi nüvenin yapısına göre çekirdek tipi, mantel tipi ve spiral çekirdek tipi olarak sınıflandırılabilir. Ayrıca sargı şekline göre silindirik sargılı ve dilim sargılı olarak isimlendirilirken, sargı durumuna göre iki sargılı veya oto trafosu olarak ikiye ayrılırlar. Trafolarda soğutma amacıyla hava, su veya yağ kullanılır. Dolayısıyla soğutma malzemelerine göre de trafolar üç grupta toplanabilir.

Transformatör çeşitleri; gerilimi yükseltme ve düşürme diye iki şekilde trafo imalatı yapılır;

  1. Yükseltici transformatör
  2. Düşürücü transformatör  

Nüve tipine; Nüve tip transformatörler üç grupta toplanır;

  • Dağıtılmış tip
  • Çekirdek tip
  • Mantel tip

Çalışma ortamına; Trafoların boyutları ile ilgili, çeşitleri çok olan elektrik devre elemanıdır. Her yerde elektrik enerjisi dönüştürülmesine gerek duyulur. Bundan dolayı bütün çalışma ortamlarında mutlaka trafolar kullanılmalıdır. Transformatörlerin kullanım alanları ortam koşullarında soğuğa, sıcağa, yağmura, su basıncına, toza ve suya karşı etkili biçimde korunmasıdır. Bunlar da;

  • Su altı tipi 
  • Platform tipi
  • İç mekan tipi

Yer altı tipi transformatörler diye gruplandırılır.

Faz sayısı; Bu transformatör faz sayısına göre ;

  • Tek fazlı trafo
  • Çok fazlı trafo olarak iki grupta toplanır.

Yükseltici Transformatör

Yükseltici transformatörlerin büyük bir kısmı elektrik santralerinde alternetörlerin ürettikleri belirli gerilimi, yüksek gerilime çevirmede kullanılır. Yükseltici transformatörler de; bobinde primer sayısı, sekonderdeki sarım sayısından az olur. Primerin voltajı da sekonder voltajından az olur. Akım primerde sekonderden fazladır. Yurdumuzun çeşitli santrallerinden elde edilen alternetif gerilim 154000 volt gerilime yükseltilerek (yükseltici trafolar) hava hatları ile enerjinin kullanılacağı yere iletilir.

Düşürücü Transformatör 

İletilen yüksek gerilimi normal gerilime (220volt- 110volt) düşürmede kullanılır. En çok yaygın olarak kullanılan transformatör çeşididir. Alçaltıcı transformatörlerde; bobinde  primer sarım sayısı, sekonderdeki sarım sayısından çok olur. Yine primerin voltajı sekonderin voltajından çok olur. Akım primer de, sekonderden azdır. Alçaltıcı transformatörler demir parçalarını ergitmede, elektirik kaynağı yapmada, punta kaynağında kullanılır.

Ölçü Transformatörleri

Ölçü aletleri ile yüksek gerilimlerin ve büyük akımların ölçülmesi  mümkün değildir. Bundan dolayı ölçü transformatörleri kullanılır. Ölçü transformatörleri çıkış sargısı yüksek gerilimler ve akımları ölçmek için yapılır. Transformatördeki sekonder sargısı bu değerlere göre yapılır. Ölçmenin doğru, güvenli ve kolay yapılması ölçü transformatörleri sayesindedir.

Ölçü trafoları iki çeşittir;

  • Akım trafosu
  • Gerilim trafosu

Akım Trafosu

Akım trafosunun önemli özellikleri; Primerden geçen akımı sekondere aktarır. Primer sargısı kalın telden az, sekonder sargı ince telden çok sarılır. Kısa devre durumunda çalışırlar. Hassas ölçmelerine göre akım transformatörü sınıflara ayrılır. Akım trafosu sekonder ucu kesinlikle topraklanmalıdır. Akım trafosunun gerilimlere göre çeşitleri vardır.

Alçak Gerilim Trafosu

Alçak gerilim trafosunun, çıkış gerilimleri fazlar arası 400Volt’ dur. Kuru trafo fabrikalarda ve işyerlerinde kullanılır.

Orta Gerilim Trafosu

Enerji transferlerinde en çok kullanılan trafodur. 3 – 36 kvolt olan tesislerde daha çok kullanılmakla birlikte kuru tipleri kullanılır. Soğutma durumuna göre çeşitleri;

  • Kuru tip
  • Yağlı tip

Gerilim Trafosu

Gerilim trafosu nedir? Bağlı oldukları devrede ki primer gerilimi istenen oranda küçülterek, bu gerilimle sekonder terminallerine bağlı aletleri besleyen ve onları yüksek gerilimden izole eden özel trafolara, gerilim trafosu denir. Gerilim trafosu çeşitleri;

  • Harici tip trafo
  • Dahili tip trafo
  • Kuru trafo

Kuru Trafo

Kuru trafolarda manyetik devresi ve sargıları yalıtkan bir sıvıya daldırılmamış olan trafolardır. Trafo bakım kolay yapılır. Arızaları oldukları yerlerde de giderilebilir.

Yağlı  Tip Trafo

Yağlı trafo bakımı uzun olur ama en az bakım yapılan trafolardır. Yağlı tip trafo yüksek maliyet gerektirir.

Yağlı trafo çeşitleri

İzolasyon (Yalıtım) Trafosu

Primer sargıya uygulanan alternatif gerilimin ve akım değerinin aynısı sekonderden alındığında bu tip trafolara izolasyon trafosu adı verilir. Elektrik çarpmasına karşı önlem almak ve güvenli bir ortam meydana getirmek için izole trafosu kullanılır. Hastanelerin ameliyathanelerinde, okullarda labaratuvar ve atölyelerde kullanılmaktadır.

Trafo firmaları tarafından imalatı yapılan trafo çeşidine, kalitesine, gücüne bağlı olarak trafo fiyatları değişmektedir

 

Paylaş

*