Akım Nedir? Elektrik Akımı Nedir?

Akım nedir: Elektrik yüklerinin bir iletken içerisinde belirli bir doğrultu boyunca hareket etmesidir. İletken kabloların kullanıldığı devrelerde elektron hareketliliği ile elektrik akımı gerçekleşir.

Elektrik Akımı Nasıl Oluşur?

Elektrik akımı farklı ortamlarda farklı şekillerde gerçekleşebilir:

• Katı iletkenlerde (örneğin bakır tel): Akımı taşıyanlar elektronlardır. Önce elektronlar negatif kutuptan pozitif kutba doğru hareket eder. Böylece elektrik akımı oluşur.
• Elektrolit çözeltilerde (örneğin tuzlu su, asit, akü içindeki sıvı): Akımı hem pozitif iyonlar hem de negatif iyonlar taşır. İyonlar zıt yönlerde hareket ederek devreyi tamamlar.
• Plazma veya iyonlaştırılmış gazlarda (örneğin neon lambalar, kaynak makineleri): Akımı hem elektronlar hem de iyonlar birlikte taşır.

Elektrik Akım Yönü

Elektronlar negatif yönden pozitife doğru hareket etmektedir. Bu şekilde hareket etmeleri elektrik akımı adı verilir. Ancak elektrik akımı pozitif kutuptan negatif kutba doğru ilerler. Elektronlar arasında olan bu enerji aktarımına akım denir.

Elektrik akımı, nerede ve nasıl taşınırsa taşınsın, elektrik yüklerinin düzenli ve yönlü hareketidir. Bu hareket sayesinde enerji bir yerden başka bir yere aktarılır.

Elektrik akımını bir örnekle açıklayalım.

Elektrik akımını anlamak için su devresini düşünelim: Su basıncını oluşturmak için bir pompa kullanılır. Üreteç (pil/dinamo) elektronların akmasını sağlar.

Ayrıca mekanik enerji elde etmek için su türbini dönerek motoru çevirir. Su sayacı geçen su miktarını, ampermetre ise geçen akımı ölçer. Suyu açıp kapatmak içinde bir vana bulunur. Anahtar (şalter) elektrik devresini açıp kapatır.

Pompa çalıştığında ve vana açık olduğunda su akar ve türbin döner. Aynı şekilde, anahtar kapatıldığında pil elektronları hareket ettirir. Böylece devrede elektrik akımı oluşur ve motor çalışır.

Elektrik Devresi Ve Su Devresi Nasıl Çalışır?

Şekilde gördüğünüz elektrik devresi, su devresi ile aynı mantıkta çalışır. Devrede elektron fazlalığını yani potansiyel farkını sağlayan ve elektronları harekete geçiren bir doğru akım dinamosu üreteç olarak kullanılmıştır. Mekanik enerji elde etmek için devreye elektrik motoru, geçen elektrik akımını ölçmek içinde ampermetre bağlanmıştır. Devreye enerji vermek veya enerjisini kesmek için de bir şalter konulmuştur.

Elektrik devresindeki dinamo, su devresindeki pompaya. Elektrik motoru su türbinine, ampermetre su sayacına, şalter de vanaya karşıt olan düzeneklerdir.

Dinamonun oluşturduğu gerilim, elektrik motorunun dönmesini sağlar. Motorun dönmesi için sargılarda bir elektron hareketinin olması gerekir. Elektrik devresinde dolaşan bu elektron hareketine elektrik akımı denir.

Akım Nasıl Ölçülür?

Elektrik akımı, ampermetre ile ölçülür.

Elektriksel Akım Nedir?

Elektrik yükünün bir iletken üzerinde elektrik potansiyelinin yüksek olduğu uçtan, düşük olduğu uca doğru yer değiştirmesidir.

Elektrik Akım Formülü 

V (Potansiyel) = R (Direnç) x I (Akım)

Bu formül, aynı zamanda Ohm kanununun da formülüdür.

Örnek: Direncin 0,5, akımın 1 olduğu bir devrede potansiyel 2’ dir.

Akım Şiddeti Birimi

Akım şiddetinin ölçü birimi Amper’ dir. İletken telin bir kesiti üzerinden bir saniyede 1 Coulomb’ luk elektrik yükü geçmesi 1 Amper’e denktir.

Bir iletkenin belli bir kesitinden belirli bir zaman içinde ne kadar çok elektron geçerse, akımda o oranda şiddetli olur. Şu halde akım şiddeti; zaman birimi içinde iletkenden geçen elektronların sayısıdır.

Akım şiddetini elektronların sayısı ile göstermek için çok büyük rakamlar kullanmak gerekir. Bunun için pratikte bundan vazgeçilmiş ve suyun ölçülmesine benzer bir yöntem kullanılmıştır. Şöyle ki; su akımın ölçmek için, birim olarak litre alınır ve borudan bir saniyede kaç litre suyun aktığı saptanır. Elektrik akımını ölçmek içinde amper kabul edilmiştir. Fransız fizikçisi Ampere (1775-1836) in adını taşıyan bu ölçü birimi, elektrik akımının kimyasal etkisine dayanılarak tarif edilir.

Akım şiddeti (I) harfi ile gösterilir. Ana birim amperin baş harfi olan (A) harfi ile gösterilir. Amperin binde birine Mili amper (mA), milyonda birine de  Mikro amper (µA) denir.

Amperin üst katı ve ast katı;

Akım biner biner artar, biner biner küçülür. Akımın üst katı kiloamper (kA), ast katı ise mili  amper (mA) ve mikro amper (µA)’dir.

• Ast Kattan Üst Kata Çevrilirken Bine Bölünür.

1000 Amper (A) = 1 kilo amper (kA) dir. ( 1000/1000=1 )

55 Amper (A) = 0,55 kilo amper (kA) dir. ( 55/1000=0,55 )

0,28 Amper (A) = 0,00028 kilo amper (kA) dir. ( 0.28/1000=0,00028 )

• Üst Kattan Ast Kata Çevrilirken Bin İle Çarpılır

0,5 kilo amper (kA) = 500 amper (A) dir.( 0,5 x 1000=500 )

1 amper (A) = 1000 (mili amper) mA. ( 1 x 1000=1000 ) 

Herhangi bir kesit üzerinden bir saniye içerisinde bir Coulomb’ luk yük geçmesi bir Amper’lik akıma karşı gelir. Ohm Kanunu‘na uyan maddeler üzerinden geçen akım bu maddenin direnci ile ters orantılı, akımı meydana getiren gerilim ile doğru orantılıdır. Doğadaki çoğu madde Ohm Kanunu’na büyük oranda uyar, ancak akım ve gerilim arasındaki bağıntı çok daha karışık olabilir. Yarı iletkenler bu duruma güzel bir örnektir.