Kompanzasyon Panosu Nedir?

Voltaj ile akım arasında, idealde faz farkı olmaz. Endüktif ya da kapasitif yüklerin oluşturduğu etki sonucunda, akım sinyalinin, voltaj sinyaline göre maximum ±90°’ lik fazı kayar. Endüktif, kapasitif etki sonucunda meydana gelen voltaj ve akım sinyali arasındaki faz kaymasını düzelterek, ideale yakın (0°)  sabit tutmaya yarayan işleme kompanzasyon adı verilir.

Kompanzasyon panosu nedir? Bir işletmenin cos φ’ ni düzeltmek için, ölçü aletlerinin, kontaktörlerin, elektrik sigortalarının ve kondansatörün üzerinde yer aldığı panoya kompanzasyon panosu denir.

Kompanzasyon panosu, işletmenin güç kat sayısını düzeltmek için gerekli cihaz kondansatör ve ölçü aletlerinin üzerinde bulunduğu panodur. Endüktif yükler (transformatörler, balastlar, elektrik motorları vs) reaktif güç de çekerler. Reaktif güce gereksinim duyulan noktaya en yakın yerde üretilmesinde, elektrik sisteminin en iyi koşullarda çalıştırılması için büyük faydaları vardır.

Kompanzasyon panosu, boyutları genel olarak tesislerde ana dağıtım panolarıyla beraber montaj yapılır. Kompanzasyon panoları yüksekliği 200- 210 cm, derinliği 40 cm den az olmamalıdır. Orta gerilim (og) kompanzasyon ve alçak gerilim (ag) panoları bu standartlar içine girer. Eni ise tesisin gücünün büyüklüğüne göre değişir.

Kompanzasyon panosu harici ve dahili olarak montaj yapılır. Harici panoların üstü eğimli olarak çatı yapılmalı ve havalandırma pancurları bulunmamalıdır. Dahili tip panoda  havalandırma pancurları olmalıdır. Büyük panolarda kondansatörlerin havalandırılması için aspiratör bağlanır. Kondansatörlerin konulması için yeterli  özellikte raflar olmalıdır. Ana dağıtım panosundan bara ile (büyük güçlülerde) yada kablo geçiş yerleri bulunmalıdır. Ana dağıtım panosunda kompanzasyon için termik manyetik şalter konulmalıdır.

Kompanzasyon Pano ve Malzemeleri

Kompanzasyon panolarında, ampermetreler, reaktif güç kontrol rölesi (regler), şalterler, bakır baralar, kontaktörler, kondansatörler, güç kontaktörleri, bağlantı iletkenleri, elektrik sigortaları, voltmetre komitatörü ve voltmetre, ampermetre ya da multimetreler, kosinüsfimetre gibi malzemeler kullanılır. Yeni yapılan tesislerde voltmetre ve komitatörü yerine multimetreler, kosinüsfimetre yerine de kosinüsfimetreli reglerler kullanılmaktadır.

Kullanılan bu malzemeler IEC (uluslar arası elektrik komisyonu), TS ( Türk standartları), VDE ( Alman standartı) IEC (uluslararası elektrik komisyonu) normlarına göre uygun ölçülerde imal edilmelidir. Pano imalatçıları malzemelerin standart boyutlarına göre montaj yerlerini hazır olarak satışa sunarlar. Yapılacak kompanzasyon pano fiyatları kapasitesine göre değişmektedir.

Kompanzasyon Panosu Nasıl Yapılır?

Montaj İşlemi

  • Pano montajı yapılırken; elektrik panosuna yerleştirilecek malzemelerin yerleri önceden hazırlanır. Pano malzemelerine montajı yapılacak parçalar ( vida, cıvata,vb gibi) beraber satılmaktadır.
  • Elektrik kumanda panoları alt ve üst kısımlarından meydana gelmiştir. Üst kısımlar raf halinde rayların üzerinde kondansatörlerin yerleştirileceği alanlar vardır. Panonun orta kısımına sigortalar baralar ve kontaktörler yerleştirilmektedir. Elektrik panosu kapakları üzerine sinyal lambaları montajı yapılır. Sinyal lambalarının  elektrik bağlantı uçları pano içinden yapılır.
  • Pano kapağının önüne kare biçiminde açılmış reaktif güç rölesi itilerek yerleştirilir. Rölenin cam kısmı dışarıda kalır. Vidalama gerektirmez. Rölenin içeride kalan kısmı sıkıştırma vidalar ile saca baskı yapılarak bağlanır. Ölçü aletleri, ampermetre, voltmetre, cosφ metrenin montaj bağlantıları bu yöntemle yapılır.
  • Elektrik panosunun orta bölümüne ray üzerine sıra şeklinde pano bağlantı şeması doğrultusunda kontaktörlerin montajı yapılır. Yumuşak yalıtkan malzeme kullanılarak kompansazyon panosu şeması doğrultusunda panonun tabanına yerleştirilir. Yan yana gelen kondansatörlerin arasına bu yalıtkan malzemelerden konulur. Kondansatörler çalıştıkları süre içinde çevreye ısı yayarlar. Pano içinde oluşan bu ısının dışarıya atılması için havalandırma yapılmalıdır.
  • Ön tarafta olacak biçimde kesici şalter kumanda bölümüne yerleştirilir. Bıçaklı sigortaların altlıkları, otomatik sigortalar raylar üzerine montaj yapılır. Yerleşim projesine göre panoların imalatı yapılırken kumandaları ön kısımda olacak biçimde yerleştirilmelidir. Montaj yapılırken baraların, sigorta altlıklarının, izolatör çeşitlerinden olan mesnet izolatörlerinin yerleştirme projesine göre malzeme ölçülerinin delikleri delinmelidir. Kesilecek ve delinecek bölümler sacın üstüne işaretlenerek matkabın ucu kaymasın diye noktalama yapılır.
  • Malzemeler vidalanırken vida deliklerinin matkap ucu büyüklüğünde olması lazımdır. Pano ölçülerine göre baralar önceden kesilerek delinir ve hazır hale getirilir. Baraların bükülmesi ile şekil verilirken çatlamamasına ve kesitin incelmemesine dikkat edilmelidir. Mesnet izolatörleri yardımı ile baraların pano gövdesine montajı yapılır. Baralar kırmızı, sarı, kahverengi ve mavi renklere boyanmalıdır.
  • Soket ya da cıvata kullanarak kablo bağlantılarını kondansatörün uçlarına direk olarak bağlanır. Çıkışlar hazır duruma gelir.
  • Panodan gelen faz sigorta girişine, sigorta çıkışından geçirilerek ana kesici şaltere bağlanır.
  • Pano faz baralarına kesici şalter çıkışı bağlanır.
  • Ana giriş sigortasının ayağının birine yada ana şalter çıkışına akım trafosu bağlanır. Kompanzasyon panosu bağlandıktan sonra akım trafosu bağlanırsa hata verir. Röle bu halde çalışamaz.
  • Tesisin ilk girişine öncelikle akım trafosu, kondansatör bağlanmadan bağlanır. Akım trafosundan çıkmış olan telleri 2 .1,5 telli kabloyla bir ve iki nolu röle uçlarına bağlamalıdır.
  • R fazı akım trafosunun birine bağlanır. S ve T fazları diğer akım trafolarına bağlanır.
  • Proje üzerinde istenilen kontaktörlerin bobinlerine reaktif güç rölesi çıkışları bağlanır.
  • Reaktif güç rölesi ve kontaktörlerin nötr hat beslemesi yapılmalıdır.
  • Güç kontaktörünün kontaklarına baradan üç faz bağlanır.
  • Kondansatörlere bağlanan kablolar birbirine karıştırılmadan kontaktör çıkışlarına bağlanmalıdır.
  • Azami 2,5 mm kare kesitli kablolar kondansatörlerde kullanılmalıdır.
  • Her bir kompanzasyon kondansatörleri için, her faza bir sigorta kullanılır.
  • Akım trafolarının sekonder uçlarının birer tanesi mutlaka topraklanmalıdır.

Aşağıda kompanzasyon panosu bağlantı şeması verilmiştir.

Kompanzasyon Panosu Şeması 

Kompanzasyon panolarında kullanılacak malzemelerin prensip şeması ya malzeme kutusunda veya malzemenin üstünde ayrı bir biçimde olması mecburidir. Regler ve multimetre akım trafolarının sekonder uçlarına tespit edilir. Kondansatörlerin 1 fazlı veya 3 fazlı olması durumuna göre kompanzasyon panosu şemasına bağlantı yapılmalıdır. Kontaktörlerin bobin çalışma gerilimlerine dikkat edilmelidir. Sigortalar 63 amperden sonra NH sigorta olmak zorundadır.

Kompanzasyon sisteminde bağlantı yapılırken dikkat edilmesi gerekenler;

  • Kontaktörlerin ve reaktif güç rölesinin bobinine uygun besleme voltajı olduğuna dikkat edilmelidir.
  • Kondansatörün kontaktör bobinine bağlı reaktif güç kontrol rölesinin çalıştırıp çalıştırmadığına dikkat edilmellidir.
  • Ölçüm rölesinin hatalı ölçüp ölçmediğini kontrol için, reaktif güç rölesininde aynı faza bağlı olması gereklidir.
  • Baradan yapılan kontaktör girişlerine dikkat etmelidir. Kablo bağlantılarında mutlaka kablo papucu kullanılmalıdır.
  • Kablo kesitleri, kablo papuçlarına uygun olmalıdır. Kablo pensi ile iyice sıkıştırmalıdır.
  • Bağlantı uçlarının gevşek olup olmadığına mutlaka dikkat etmeli, kondansatörlerin gövdeleri topraklanmalıdır.

 

Paylaş

*