Akım Trafosu Hesabı Nasıl Yapılır?

Akım trafosu hesabı: Sekonder akımı ile primer akımı orantılıdır. Bu iki akım arasındaki faz farkı yaklaşık 0° dir. Bu trafolara akım trafosu denir. Akım trafosu primer sargısından ölçülecek yük akımı sekonderinden de ölçü aletleri ya da koruma röleleri gibi aletlerin akımları geçer.

Akım trafoları gerilimin yüksekliğine, düşüklüğüne bakılmadan yüksek akımların ölçülmesinde kullanılır. Primer ve sekonder akımları oranı yük ile çok az değişir. Çıkış akımları primer akımının anma değerine bağlı olmaksızın, 1-2-5 veya 10 A ’den biri olabilir.

Sekonder ucuna bağlanacak cihazların (akım değeri) toplam gücü ile, bağlantıdaki kablo gücü toplamı akım trafosu gücünü belirler. Bundan dolayı sekondere bağlanacak cihaz güçleri bilinmelidir. Böylece akım trafosu ile panoda bağlı cihazlar arasında kullanılan kablo gücü hesaplanır.

Akım trafosu hesap formülü

Cihaza bağlı kablo gücü (N_k) hesabı;

• s = Kablo kesiti
• L = kablo boyu
• Cu / Al = iletken cinsi
• R_k = kablo direnci bulunur.

N_k = I_s². R    formül hesabı ile kablo gücü bulunur.

Örnek:

k= bakırın öz iletkenliği

k = 56 ohm / mm² . m q = 2,5 mm² ve L = 100 m ise

R_k = 2 . L / k . q    R_k = 1,43 ohm bulunur.  

N_k = I_s². R formülünde

I_s = 5 Amp için, N_k = 25 . 1,43  N_k = 35,75 VA  bulunur.

Gelen kablo ek yükü, uzun kablo kullanımının gerektiğinde akım trafosunun 1 Amp sekonder akımlı olarak seçilmesi gerekebilir.

Yukarıdaki örnekte böyle bir trafonun seçilmiş olması durumunda kablo yükü 1.43 VA olacaktır.

2 x 4 veya 2 x 6 mm² gibi daha büyük kesitli kablo kullanılabilir.

Akım Trafosunun Anma Gücü,

Sekonderine seri olarak bağlanabilecek Ohm cinsinden empedansı ifade eder. Bu sebeple bazı akım trafo etiketlerinde VA, güç yerine Ohm cinsinden empedans verilir.

Örneğin;

1,2 ohm gibi bir değer verilmişse, bu trafo anma gücünün,

N_n = 25 x 1,2 = 30 VA. olarak verilmesi ile aynı anlama gelir.

Günümüzde kullanılan elektronik teçhizatın, akım trafosundan çektiği güçler çok düşüktür. Küçük merkezlerde bağlantı kablo boyları da fazla uzun olmadığı için, korumada kullanılacak akım trafolarının 15 VA. gücünde olması yeterli olmaktadır.

 

 

 

Akım Trafosu Çeşitleri Nelerdir?

Gerilime Göre Akım Trafosu Çeşitleri;

AG Akım Trafosu

Bu trafolar alçak gerilim şebekelerinde kullanılır. Dağıtım trafosu çıkışı fazlar arası 400 V olan gerilimdir. Bu gerilim ile çalışan fabrika ve iş yerlerinde kullanılan akım transformatörleridir. Alçak gerilimde kuru tip akım trafosu  kullanılır.

 OG Akım Trafosu

Orta gerilim alçak gerilim şebekeleri ile yüksek gerilim şebekeleri arasında köprü görevi yapar. Enerji iletiminde kullanır. Ülkemizde 3 kV-36 kV kadar olan şebekelerdir. Bu şebekelerde kullanılan akım trafoları, kuru tip akım trafolarıdır.

OG akım trafoları, primer akıma orantılı olan sekonder bir akım meydana getirmek üzere tasarlanmıştır. Şebekenin özelliklerine (gerilim, frekans, akım) uygun olarak trafo imalatı yapılır. Akım trafosu; çevirme oranlarına, doğruluk sınıflarına ve güç değerlerine göre tanımlanır. Doğruluk sınıfı transformatörün çalışma amacına bağlı olarak değişir.

Orta gerilim akım trafoları (3.6kV’ tan 36kV’a kadar, epoksi reçine). ve harici uygulamalar (3.6kV’ tan 52kV’a kadar, epoksi reçine ve yağlı) için imal edilir.

Soğutma Şekline Göre Akım trafosu Çeşitleri

Yağlı Tip

Bu tip akım trafolarında yalıtkanlığı izolasyoyağı sağlar. Kuru trafoya göre, yağ sızıntısı veya terleme yapabilirler. Yüksek gerilimde kullanılan akım trafosu yağlı tip trafodur.

Kuru Tip

Akım trafolarının iletken bölümleri birbirinden ve şaseden katı yalıtkan malzemelerle yalıtılmışlardır. Bu tip transformatörlerde yalıtım maddesi olarak zift, kağıt, reçine ve vb. malzemeler kullanılır. Genel olarak alçak gerilimde kullanılan akım trafoları kuru tip olarak üretilirler. Ekonomik açısından akım trafosu fiyat ucuz, ancak herhangi bir arızada tamiri zordur. Akım ve gerilim trafolarını  yalıtımları aynı prensiple yapılır.

 Yapılışlarına Göre Akım Trafosu Çeşitleri

Sargılı Tip

Bu tip akım trafolarının primer sargıları tek bir iletkenden değil, sarımlardan meydana gelir. Primer ve sekonder sargıları aynı manyetik devre üzerine sarılmıştır. Bazı yerlerde çift primer veya çift sekonder sargılı akım trafoları da kullanılmaktadır. Uygulama sırasında, primer akımın zaman içinde büyük farklılıklar gösterdiği durumlarla karşılaşılabilir.

Yük artışları, farklı yükler, konutların yoğun olduğu bölgeler örnek olarak gösterilebilir. Bu durumlarda, çift primer sargılı akım trafolarının kullanımı tercih edilmektedir.

Bara Tipi

Bara tipi akım trafoları daha çok AG ölçü ve koruma devrelerinde kullanılır. Bu tip akım trafolarında  primer sargıyı, şebekedeki faz iletkeni meydana getirir. Bara tipi akım trafolarının bazılarında primer sargı, trafonun orta bölümüne yerleştirilmiş bir iletkendir. Bazı akım trafolarında orta bölüm boştur. Bu orta bölümün içerisinden iletken veya bara geçirilir. Elektrik panoların da kullanılır.

Bunun yanında bazı güç transformatörleri buşinglerine yerleştirilen akım trafolarına, buşing tipi akım trafosu denir.

Kullanıldıkları Yere Göre Akım trafosu Çeşitleri

Akım trafosu kullanıldıkları yere göre ikiye ayrılır:

• İç Tip ( Bina İçi, Dahili )
• Dış Tip ( Bina Dışı, Harici )

İç Tip (Bina İçi, Dahili): Dış etkilere karşı mukavemeti az olan trafolardır. Kapalı ortamlarda (trafo merkezlerindeki kabinler, panolar vb.) kullanılırlar.

Dış Tip ( Bina Dışı, Harici ): Yapılışları bakımından dahili tip akım trafolarına göre ortam koşullarına karşı daha dayanıklıdır. Şalt sahalarında kullanılan akım trafosu harici trafodur.

Trafo Kayıpları Nelerdir? Nasıl Önlenir?

Trafo kayıpları: Trafoların dönen parçaları olmadığından verimleri yüksek trafolar kullanılmaktadır. Bütün elektrik makinelerinde olduğu gibi elektrik trafolarında da kayıplar da vardır.

Bir transformatörün primerine alternatif bir gerilim uygulayalım. Geçen akımın meydana getirdiği manyetik alanın tamamı ikinci devre (sekonderi) iletkenlerini kesmez. Trafonun nüvesi yetersiz, saclar küflü, bir yüzeyleri yalıtkansız, sarım işçiliği kötü ise primerde oluşan manyetik alanların bir bölümü devresini hava üzerinden tamamlar. Bu manyetik alanlara kaçak akılar veya manyetik kaçak denir. Bunun sonucunda sekonderde indüklenen gerilimde azalmalar olur. Bu kaçak akı geçen akının en fazla %5’ i kadar olmalıdır.

Trafolarda Meydana Gelen Kayıplar

1. Demir kayıpları (nüve kaybı)
2. Bakır kayıpları

Transformatörlerin döner parçaları olmadığından sürtünme ve rüzgar kayıpları gibi bir takım kayıpları yoktur. Demir kayıpları boşta çalışma deneyi ile bakır kayıpları ise kısa devre deneyi ile bulunur.

Trafoda Demir Kayıpları

Demir kayıplarına, trafonun çekirdeğindeki değişen akı sebep olur. Çünkü bu kayıp çekirdekte oluşur. Çekirdek ve nüve kaybı olarak da bilinir.

Demir kayıpları ikiye ayrılır;

• Histeresiz kayıpları
• Eddy (Fuko) kayıpları

Nüve kayıpları bütün çalışma, yüklerde sabittir. Bu kayıplar trafonun boş çalışma deneyi ile bulunur.

Bu kayıplar trafoların boşta çalışmasında oluşan, akımın oluşturduğu bakır kayıplarının dikkate alınmadığı durumda elde edilmektedir.

• P₀ = P_h+ P_e + P_ano

Trafoda Histerisiz Kayıpları

AC’ nin her alternansının yön değiştirmesi sırasında nüve üzerinde çok az bir miktarda mıknatıslık kalır. Bu artık mıknatıs, ters yönden gelen elektrik akımının oluşturduğu manyetik alana karşı koyar. Böylece nüve molekülleri frekansa bağlı olarak yön değiştirir. Yön değiştirme sırasında birbirleri ile sürtünmeleri sonucu ısı şeklinde ortaya çıkar. Bu da güç kaybına sebep olur. Bu duruma histerisiz kaybı denir. Histeresiz kayıpları da demire, silisyum katarak azaltılır.

Bu kayıplardan histerisiz kayıpları manyetik etki dolayısıyla oluşmaktadır. Manyetik devredeki akımın değerinin ani değişmesine bağlıdır. Sarımın ve B manyetik alan yoğunluğunun değişmesi ile elde edilmektedir. P_h = histerisiz kayıplarını gösterir.

Trafoda demir kaybı formülü P_h    

Burada;

• K_h malzemenin histerezis kayıp katsayısıdır.
• B_m de manyetik alan maksimum yoğunluğudur, birimi Wb / m²,
• f manyetik akı değişimi frekansını
• x faktörü ise, malzemeden malzemeye göre değişen Steinmetz sabitidir.

Demir için değeri 1.6 dır.

Trafoda Fuko (Eddy) Kayıpları

Fuko (eddy akımları) kayıpları ise demirin elektrik akımına gösterdiği elektriksel dirençten kaynaklanır. Bu durumda malzeme bir iletken gibi davranır ve değişken akının etkisi ile demirde gerilim indüklenir. Bu gerilim malzemenin içinde akımların akmasına neden olur ki bu akımlara Fuko (Foucault) akımları denir. Bunların demir içinde serbest olarak akar. Akması ile demirde “jul kayıpları” şeklinde hesaplanan ve ısı enerjisi olarak ortaya çıkar. P_e = fuko kayıplarını gösterir.

Trafoda fuko kayıpları formülü P_e

Burada;

K_g malzemenin fuko akımları kayıp katsayısıdır. Boşta kayıplar (P₀) da histerisiz ve fuko kayıplarıyla açıklanamayan kayıplar anormal kayıplar olarak adlandırılırlar. Anormal kayıplar;

• Kristal büyüklüğü,
• Madde içindeki gerilmeler,
• Domain duvarı hareketleri,
• Madde içindeki kusurlar,
• Yanlış yerleşimler gibi birçok maddeye ait özelliklere bağlıdır.

Anormal kayıplar formülü P_ano

ile şu şekilde elde edilebilir.

Şekilde kapalı minik halkalar şeklinde oluşan bu akımlara fuko akımları (eddy akımları) denir. Her bir kapalı akım yolundaki akım şiddeti doğrudan indüklenen gerilim ile orantılıdır. Akım şiddeti bu akım yolunun elektriksel direnci ile ters orantılıdır.

Fuko akımları nüvelerde aşırı ısınmaya sebep olur. Isınma ise enerjinin kaybı demektir.  Fuko akımlarını önlemek için trafolarda nüve için ince saclar kullanılır. Bu saclar birbirlerinden yalıtılır. Özdirenci yüksek iletkenler kullanılır. Alternatif gerilimin frekansı yükseldikçe fuko akım şiddeti de artar. Doğru akım devrelerinde frekans bileşeni olmadığı için fuko akımlarından söz edilemez.

Trafoların boşta kayıpları karşılaştırıldığında düşük frekans değerlerinde büyük kısmını histerisiz kayıpları oluşturmaktadır.

Trafoda Bakır Kayıpları

Bakır kaybı transformatör sargıları veya diğer elektrikli cihazların iletkenlerinde oluşur. Birincil (primer, primary) ve ikincil (sekonder, secondary) sargılarında geçirilen akımların oluşturduğu kayıplardır. Bu kayıplar sargı dirençlerinden dolayı meydana gelir. Trafolardaki bakır kayıpları sargıda kullanılan iletkenin direnci ve iletkenden geçen akımın karesi ile doğru orantılıdır.

Düşük frekanslı uygulamalarda kalın kesitli ve düşük dirençli iletkenler kullanılır. Böylece bakır kaybı minimum seviyelere çekilebilir. Sargılardan geçen akımın artmasıyla kayıplarda artar. Bakır kayıpları sargıların ısınması sonucu iletkenlerin omik direncinden dolayı ısı şeklinde ortaya çıkar. Bundan dolayı gücün ısı şeklinde kaybolmasına sebep olur. Transformatör boşta çalışırken çok küçük olan bakır kayıpları dikkate alınmalıdır.

Trafoda Bakır Kayıp Formülü

P iletken = Pcu = I² x R [W] formülü ile bulunur.

Bu kayıpları kısa devre deneyi ile bulmak da mümkündür. Trafonun sekonderine bir yük bağlandığı zaman hem primerden hem de sekonderden bir akım geçer.

Geçen akımlar

• primerde I₁² x R₁
• sekonderde I₂² x R₂

şeklinde bakır kayıpları meydana gelir.

Bakır kayıpları 1000 kVA’ nın altındaki güçlerde, transformatörün görünür gücünün %3’ ü ile %4′ ü kadardır.

Trafoda Manyetik Kaçak Kayıpları

Kuplaj katsayısının 1’den küçük olmasıdır. Yani primer de oluşan manyetik alanın bir kısmının sekonderi kesememesi sebebiyle ortaya çıkan kayıplardır. Geçirgenliği yüksek olan silisyum katkılı saclar kullanılarak manyetik kaçaklar azaltılır.

Trafo Kayıplarında Kaçak Akı Nasıl Azaltılır?

Trafo kayıplarında kaçak akıyı azaltmak için şu işlemler yapılmalıdır;

• Trafonun primer ve sekonder sargıları uygun şekilde sarılmalıdır.
• Trafonun primer sekonder sargılarının üst üste ve aynı ayağa sarılmalıdır.
• Nüve için kullanılan sacların manyetik geçirgenliğinin havaya göre çok yüksek olmalıdır.

İyi kalite trafolarda manyetik kaçak oranı çok az olup, verim yüksektir. Manyetik kaçağın çok olması trafonun boşta çalışırken aşırı akım çekmesinden, fazla ısınmasından anlaşılabilir. Transformatör de TSE belgeli markalar kullanılmalıdır. Kaliteli bir transformatörde kayıp azdır. Şekilde trafoların primer sarımlarında ortaya çıkan manyetik kaçak gösterilmektedir.

Transformatör çektiği elektrik enerjisinin bir kısmını kendisi harcar. Harcanan enerjiye kayıp denir. Kaliteli bir transformatörde kayıp azdır.

Trafo Kayıpları Nasıl Önlenir?

• Trafonun nüvesi yetersiz,
• Saclar paslı,
• Bir yüzeyi yalıtkansız,
• Trafo sarım işlemi kötü ise

primer de meydana gelen manyetik alanların bir kısmı devresini hava üzerinden tamamlar. Bu manyetik alanlara kaçak akılar veya manyetik kaçak denir. Bunan dolayı sekonder de indüklenen gerilimde azalmalar olur. Bu kaçak akı transformatör üzerinden geçen akının en fazla %5’ i kadar olmalıdır.

 

 

Trafo Bağlantı Grupları 

Trafo bağlantı grupları: Trafolar ortak bir nüve üzerine sarılmış olup birbirinden elektriksel olarak yalıtılmıştır. İki bobinden meydana gelen hareketsiz bir elektrik makinesidir.

Trafo Güç Bağlantıları OG / YG 

3 fazlı trafolarda sargı bağlantı şekilleri;

• Yıldız bağlantı
• Üçgen bağlantı
• Zigzag bağlantı

Trafoda Yıldız Bağlantı 

Trafoda yıldız bağlantı, hem primere ve hem de sekondere aynı şekilde yapılır. Fazlara ait sargıların birer ucu birleştirilir. RST fazları primerin boşta kalan uçlarına, YÜK ise sekonderin boşta kalan uçlarına bağlanır. Birleştirme noktasına nötr  veya yıldız noktası denir. Yıldız bağlantı, yıldız noktası sıfır olduğu için daha çok sıfırlamanın istenildiği yerlerde kullanılır.

Trafoda Üçgen Bağlantı 

Trafoda üçgen bağlantı yapmak için her faz sargısının giriş ucu öteki sargının çıkış ucu ile birleştirilir. Bu bağlantı trafonun hem primer de hem de sekonder de aynı şekilde yapılır. Üçgen bağlantıda fazlara ait sargılar birbirleri ile kapalı bir devre meydana getirir. Bu bağlantıda nötr hattı yoktur. RST fazları primer sargılarının giriş uçlarına, yük ise sekonder sargılarının çıkış uçlarına bağlanır. Üçgen bağlantı nötr hattı istenmeyen yerlerde kullanılır.

Trafoda Zigzag Bağlantı 

Trafoda zigzag bağlantı sekonder kısmında uygulanır. Bağlantı için sekonderde aynı fazın eşit gerilimli iki sargısı bulunmalıdır. Bu sayede fazların dengeli bir şekilde yüklenmesi sağlanmış olur. Sargıların polaritesi belli olduğu için bağlantılar kolayca yapılabilir.

Zikzag bağlantı da sekonder sargılarının her fazının bir sargısı, diğer fazlardan birinin başka bir sargısı ile seri bağlanmalıdır. Primeri ise üçgen veya yıldız bağlanmalıdır.

Sekonderde aynı faza ait eşit iki sargıdan biri başka faza ait nüve üzerindedir.  Trafo fazlarının eşit yüklenmemesi sonucu dengesiz çalışabilir. Zigzag bağlantı yapılarak bu denge sağlanmaya çalışılır.

Bağlantı Grupları Grup Açıları

Trafoda primer sargının bir fazına alternatif gerilim uygulanırsa aynı fazın sekonder sargısında da bir gerilim indüklenir. Aynı faza ait primer ve sekonder sargılarda indüklenen gerilimler arasında bir faz farkı meydana gelir. Meydana gelen bu faz farkına grup açısı denir.

Bağlantı gruplarından grup açısı 30° ye bölünerek bir sabit olarak verilir. Yd1 örneğinde grup açısı 1 x 30 = 30°dir.

Trafo bağlantı gruplarını belirten kısaltma sembollerinde büyük harfler primer için; küçük harfler ise sekonder için kullanılır.

Grup açıları için belirlenen kısaltmalar şu şekildedir:

• (0): Grup açısı 0 x 30º = 0º
• 1 (30): Grup açısı 1 x 30º = 30º
• 5 (150): Grup açısı 5 x 30º = 150º
• 6 (180): Grup açısı 6 x 30º = 180º
• 7 (210): Grup açısı 7 x 30º = 210º
• 11 (330): Grup açısı 11 x 30º = 330º olarak bulunur.

Trafoda Bağlantı Grupları Çeşitlerinin Sembolleri

Trafoların bağlantı şekilleri ve grup açıları iki harf ve bir rakamdan oluşan kodlar halinde verilir. İlk harf büyük yazılır ve primer sargı bağlantı şeklini gösterir. İkinci harf küçük yazılır sekonder sargının bağlantı şeklini gösterir. Rakam ise grup açısını belirtir.

Örneğin Yd1 gibi. Birinci harf, primer üst gerilim sargısını, ikinci harf sekonder sargının alt gerilim sargısını d1 bağlantı şeklini gösterir.

Bağlantı Grup Çeşitleri ve Vektörleri

Üç fazlı trafolarda bağlantı grupları, üst ve alt gerilim sargılarının bağlantı şekillerini gösterir. Aynı zamanda bunların gerilim vektörlerinin birbirine karşı durumlarını da gösterir. TS-267’ ye göre üst gerilim sargılarının üçgen, yıldız ve zikzak bağlanmasına ait vektör diyagramları ve bağlantı şekilleri gösterilmiştir.

Bu bağlama şekillerinden çeşitli bağlantı grupları çıkar.  Üç fazlı transformatörlerin bağlantıları dört ana grupta toplanır. Bunlar;

• A veya O grubu,
• B veya 6 grubu,
• C veya 5 grubu
• D veya 11 grubudur.

Bu gruplar da kendi aralarında üçe ayrılır. 12 çeşit bağlantı oluşur. Aşağıda bağlantı şekilleri ve fazlar arası gerilimlere ait vektör diyagramları ile verilmiştir

A Grubu Bağlantı

A grubu bağlantıları, üçgen – üçgen (Dd O), yıldız – yıldız (Yy O) ve üçgen – zik zak (Dz O) olarak yapılır. Bu bağlantı grubunda primer ve sekonder gerilimler arasında hiç faz farkı yoktur. Sıfır rakamı bunu belirtir.

Parantez içinde belirtilen harfler;

• D, d: Üçgen bağlantıyı
• Y, y: Yıldız bağlantıyı
• z: Zikzag bağlantıyı
• O: Primerle sekonder fazlar arası gerilimleri arasındaki faz farkını belirtir.

B Grubu Bağlantı

B grubu bağlantı da aynı A grubu gibi olmakla beraber primer ve sekonder gerilimleri arasında 180° faz farkı vardır. Tabloda A2 ve B2 bağlantılarına dikkat edilirse sekondere ait fazların ters bağlandığı görülür. Bu gruba ait bağlantılar Dd 6, Yy 6 ve Dz 6 dır. Faz farkı 6 rakamı ile gösterilmiştir. Bu değeri 30º ile çarparsak, faz farkı derece olarak bulunur.

C Grubu Bağlantı

C grubundaki bağlantılar; Dy 5, Yd 5 ve Yz 5 olarak üçe ayrılır. Bu grupta primer ve sekonder gerilimler arasındaki faz farkı 5 x 30º = 150º dir. Yani sekonder gerilimi primerden 150° geridedir.

D Grubu Bağlantı

D grubu bağlantı C grubunun tersidir. Aradaki fark yine ikinci devre uçlarının bağlanış şeklindendir. Bu durumda ikinci devre gerilimi ile birinci devre gerilimi arasındaki faz farkı 11 x 30º = 330º ve sekonder gerilimi geride olur. D grubundaki bağlantılar Dy 11,Yd 11 ve Yz 11 olarak yapılmıştır.

Bağlantı Gruplarının Özellikleri

Yy Bağlantı Grubu

Yıldız-Yıldız bağlanmış trafolarda bir faz sargısına uygulanan gerilim, hat geriliminin 1 √3’ ü dür. Bu durumda belirli bir gerilim için sipir sayısı azaltılmış olduğu için, yalıtma işi de kolaylaşır. Yapım giderleri oldukça azdır. Yy0 bağlantı yapılmış trafolarda, primer ve sekonder gerilimleri arasında faz farkı yoktur.

Dy Bağlantı Grubu

Üçgen bağlantının üstünlüğü, faz akımının, hat akımından 1/ 3 kadar küçük olmasıdır. Sakıncası ise, sipir sayısının ve izolasyonun hat gerilimine göre düzenlenmesidir.

Yz Bağlantı Grubu

Küçük dağıtım trafolarının alt gerilim taraflarında zikzak bağlantı uygulanır. Bu bağlantıda her sekonder faz bobini, iki ayrı sargıdan oluşur. Bu iki sargı iki ayrı ayağa yerleştirilmiş olup birbirine ters olarak bağlanmıştır.

Bağlantıların Kullanım Alanları

Üç fazlı transformatörlerde sadece bir tek bağlantı grubunun kullanılması uygun olarak görülebilir. Ancak kullanım alanları çok değişik olan çeşitli bağlantı grupları vardır. Bu bağlantı gruplarından Yy O, Dy 5, Yd 5 ve Yz 5 işletmelerde çok kullanılmaktadır.

Yy O (Yıldız-Yıldız) Bağlantı

Sekonderlerindeki nötr hattı çok az yüklendiğinden dağıtım trafoları olarak alçak gerilim şebekelerinde kullanılmaz. Daha çok büyük güçlü yüksek gerilim trafolarında kullanılır.

Dy 5 (Üçgen-Yıldız) Bağlantı

Sekonderlerindeki nötr hattı tam yükle yüklenebilen büyük dağıtım transformatörlerinde kullanılır.

Yd 5 (Yıldız-Üçgen) Bağlantı

Sargıları yıldız bağlanmış büyük santral jeneratörlerinin çıkışına bağlanan transformatörler bu gruptandır. Ayrıca büyük akımlarda çok kullanılan bir bağlantı şeklidir.

Yz 5 (Yıldız-Zikzag) Bağlantı

Sekonderlerindeki nötr hattı tam yükle yüklenebilen küçük dağıtım trafolarında kullanılır.

 

Transformatör (Trafo) Nedir? Ne İşe Yarar? Yapısı Nerelerde Kullanılır?

Transformatör (Trafo) Nedir: Trafo iki veya daha fazla devre arasındaki elektrik enerjisi aktarımını sağlar. Bunu elektromanyetik indüksiyon yoluyla veren sisteme transformatör denir. Trafolar DC (Doğru Akım) devrelerinde değil, AC (Alternatif Akım) devrelerinde kullanılırlar. Elektrik şebekelerinde büyük öneme sahiptirler. Transformatör veya trafo frekans değerini değiştirmez. Gerilim ve akım değerlerinde istenilen değişimi gerçekleştirir.

AC üreten elektrik santralleri çoğu zaman taş kömürü veya linyit havzalarının baraj ve akarsuların bulunduğu yere inşa edilir. Üretilen bu enerjinin kilometrelerce uzaktaki şehir, kasaba ve köylere iletilmesi gerekir. Elektrik enerjisinin en ucuz ve en az kayıpla iletilmesine yardım eden makineler vardır. Bu makinalar elektrik trafolarıdır.

Trafo Görevi

Trafo bir elektrik devresindeki akım ve gerilimi yükseltme ve düşürmede kullanılır. Aynı zamanda elektrik enerjisinin aktarımı ve dağıtımı gibi amaçlar için kullanılırlar.

• Gerilim değişmesinde gücü sabit tutar. (Çok az kayıp vardır).
• Alternatif akımın gerilimini düşürmeye, yükseltmeye yarar.

Trafo Ne İşe Yarar?

• Bir elektrik akımının şiddetini, gerilimini veya şeklini değiştirmeye yarayan makinadır.
• Trafo, iki veya daha fazla elektrik devresini elektromanyetik indüksiyonla birbirine bağlar.
• Bir elektrik devresinden geçen enerjiyi diğer elektrik devresine iletir. Bu işlemi elektromanyetik alan sayesinde yapar.
• Trafolar elektrik enerjisinin belirli gücünde gerilim ve akım değerlerinde istenilen değişimi yapar.

Statik transformatör, bir devrenin elektrik enerjisinin, gerilim ve akım şiddetindeki değişme ile bir başka enerjiye dönüşmesini sağlayan elektromanyetik bir cihazdır. Statik transformatör denmesinin nedeni bu transformatörün hareketli hiçbir parçası olmadığı içindir.

Enerjinin uzak yerlere, bölgelere iletilmesi için yüksek gerilim kullanmak gerekir. Çünkü alçak gerilimle enerji iletiminde akım çok yüksek değer alır. Bu akımı taşıyacak iletken kesitinin büyümesi, tesis için maliyet fiyatı pahalı olur. Elektrik enerjisinin iletiminde gerilim ne kadar yüksek olursa hatlardan geçen akım o oranda küçülür. Hatlarda oluşan kayıplar azalır. Gerilimi yükseltmek veya düşürmek için transformatör kullanılır. Ondan sonra abonelere dağıtılır. Enerjinin sürekliliği ve enerji verimliliği için belirli periyotlarda trafo kontrolü yapılır. Ayrıca trafo yağı ve trafo bakımı da yapılmalıdır.

Transformatör Yapısı

Transformatörler, primer (primary) ve sekonder (secondary) iki sargıdan (bobin) ve nüveden oluşur. Bu iki sargı ince demir levhaların üzerine sarılmışsa, demir çekirdekli trafo denir. Eğer demirsiz plastik tüp gibi bir çekirdeğe sarılmışsa buna hava çekirdekli trafo denir.

Transformatörü meydana getiren bölümler;

1. Saç göbek (Çekirdek)
2. Bobinler

Saç göbek: Sac göbek silisyumlu sac levhalardan yapılır. Sac levhalar arasında fuko akımları doğmaması için levhalar birbiri ile yalıtım yapılır. Sac göbek trafolarda magnetik devreyi meydana getirir.

Bobinler: Trafoların üzerinde genel olarak iki bağımsız bobin grubu bulunur. Alternatif akımın uygulandığı bobin grubuna primer (birinci sargı) denir. Alternatif akımın alındığı gruba sekonder (ikinci sargı) denir.

Trafo sarımı yapılırken primer ve sekonder sargılarında elektriksel bir bağlantı olmaz. Trafoların primer ve sekonder sargıları birbirlerinden elektriksel olarak izole edilebilirler. Aynı zamanda nüveden de izole edilir. İzole etmek için kullanılan yalıtkan madde olarak;

• Çeşitli yağlar, pres bant, kâğıt, pertinaks, mika,
• Bazı plastik maddeler, pamuk reçine,
• Ağaç takozlar vb gibi maddeler kullanılmaktadır.

Bir trafonun çıkış sargısı, giriş sargılarından daha fazla sayıdaysa çıkış voltajı büyür. Akım şiddeti ise, bu oranın tersiyle değişir. Transformatör yardımı ile gerilimi yükseltmek mümkün olduğu gibi, düşürmek de mümkündür. Transformatör gücü manyetik alanın değişimine bağlı olduğu için, bu alan demir çekirdeği ısıtır.  Bu nedenden demir çekirdekli  transformatör, genel olarak 50 hertz’ lik, düşük frekanslarda kullanılır.

Demir çekirdeğin tek döküm olarak değil, ince levhalar şeklinde yapılmalıdır. Bunun nedeni değişen manyetik alan kaynaklı Eddy akımlarından kaynaklanacak fazla ısınmayı önlemek içindir. Dairesel dönülebilir alan büyüdükçe bu akımlar artar. Bu nedenden dolayı, radyo frekanslarında çalışan transformatörler hava çekirdeklidir.

Trafo Nasıl Çalışır?

Transformatörün primer sargısına alternatif bir gerilim uygulanır. Gerilim uygulanınca bu sargı değişken bir manyetik alan oluşturur. Manyetik alan, üstünde sekonder sargısının da olduğu manyetik demir nüve üstünden devresini tamamlar. Primere uygulanan alternatif gerilimin zamana bağlı olarak akımın yön ve şiddeti sürekli değişir. Bu nedenle oluşturduğu manyetik alanında her an yönü ve şiddeti sürekli değişir. Bu manyetik alanın sekonder sargılarını keser. Primer ve sekonder sargıları arasında elektriki hiçbir bağ yoktur. O halde sekonder sargılarında bir gerilim indüklenmiş olur. Transformatör çalışma prensibi bu ilkeye dayanır.

Eğer her iki sargı tek bir demir çekirdeğe yerleştirilir ve voltaj uygulanırsa, demir çekirdekte manyetik alan oluşur. Demir, uygun manyetik özelliklerinden dolayı tercih edilir. Bu şekilde manyetik alan konsantre edilmiş olur. Bu yöntemle enerji kayıpları en düşük düzeyde kalır, verim % 97-99,9 gibi değerlere ulaşabilir.

Transformatörlerde Dönüştürme Oranı

• Transformatörler de gerilim, sarım sayısı, akı arasındaki bağıntılar:

Bir trafoda gerilim ile sarım sayısı, gerilim ve akım şiddeti arasında birer bağıntı vardır.

• Gerilim ile sarım sayısı arasındaki bağıntı:

Bir trafo da bobinlerin uçları arasındaki gerilimlerin birbirine oranı, sarım sayıları arasındaki orana eşittir. Yani;

Primer gerilimi / Sekonder gerilimi = Primer sarım sayısı / Sekonder sarım sayısı

V_P / V_S = N_P / N_S   formülü ile bellidir. Burada N_P / N_S  ye transformatörün değiştirme oranı denir.

• Gerilim ile akım şiddeti arasındaki bağıntı:

Bir transformatör de bobinlerin uçları arasındaki gerilimlerin birbirine oranı, bobinlerdeki akımların terslerinin oranına eşittir. Yani;

Primer gerilimi / Sekonder gerilimi = Sekonder akımı / Primer akımı

V_P / V_S = I_S / I_P  formülü ile bellidir. Bu bağıntılara göre gerilimi arttıracak olursak bobinlerdeki sarım (sipir) sayısı artar. Fakat buna karşılık akımda bir azalma olur. Bobinin sarım (sipir) sayısını azaltacak olursak gerilim düşer. Fakat buna karşılık bir defa da  akım artar. Bu iki bağıntının birinci tarafları eşit olduğu için bağıntıyı;

V_P / V_S = N_P / N_S  = I_S  / I_P   şeklinde de yazabiliriz.

Transformatör Formülleri

Transformatör Kullanım Amacı

Genel olarak trafolar bir elektrik devresinde voltajı düşürmek veya akımı düşürmek için kullanılır. Ayrıca voltaj veya akımı yükseltmek için de kullanılır. Elektronikte ise;

Farklı devrelerdeki yükselticileri birleştirmek için kullanılır. Doğru akım dalgalarını daha yüksek bir değerdeki alternatif akıma çevirir. Alternatif akımı sadece belirli frekansları iletmek için kullanılır. İzolasyon (yalıtım) amaçlı ve bazen de kondansatör ve dirençler ile birlikte kullanılır. Ölçü aletlerinde özel transformatörler kullanılır.

Transformatörler, elektromanyetik indüksiyonla enerjiyi bir devreden diğer devreye geçirirler. elektrik enerjisinin, üretildiği yerden uzak mesafelere taşınması için voltaj değiştirilir. Gerilimi, örneğin 230.000 volt yada daha fazlaya yükselterek iletim sırasında gerekli olan kabloların ağırlığını oldukça azaltır. Böylece diğer alt yapılarda da ekonomi sağlanır.

Güçlü transformatörler kullanım sırasında ısındıkları için yağlı soğutma düzenekleri ile soğutulurlar. Bu tür transformatörler, Buchholz rölesi güvenlik donanımları yardımı ile aşırı ısınmanın zararlı etkilerine karşı korunurlar.

Transformatör Nerelerde Kullanılır?

Transformatörler,  teknik alanlarda veya evlerde çok kullanılmaktadır. Kapı zili, radyo, teyp gibi araçların çalışması için 220 voltluk gerilimi 8-10 volta düşüren alçaltıcı transformatörler kullanılır. Demirciler kaynak işlerinde trafo kullanırlar. Kullandıkları bu trafoların ikinci (sekonder) sargısı, birinci (primer) sargıya göre tel sayısı az olan trafolardır. Sekonder sargı sayısı elde edilen akım şiddeti çok yüksek olduğu için ısı enerjisiyle (W=i² . R_t) demir çiviyi eritilebilir. Yada iki metal levhayı birbirine kaynak yapılabilir.

Eğer sekonder sargı tek sarımdan meydana gelmiş oluklu bir sargıysa, sekonder sargıda çok yüksek akım şiddeti elde edilir. Bu sarım içine konulan kurşun ve kalay gibi metal parçaları ergitir. İndüksiyon fırınlarının temeli bu uygulamadan meydana gelir. Jeneratörlerden alınan elektrik enerjisi uzak yerlere trafo direkleri ile nakli sağlanır. Nakil sırasında iletim hattında ısı kayıplarını azaltmak için hatlardaki akım şiddetinin küçük, gerilimin büyük olması gerekir. ( iletkendeki kayıp güç i².R den bulunur.)

Jeneratörden alınan 220 voltluk gerilim , önce değiştirme oranı 10.000/500=20 olan bir transformatör ile yükseltilir. Böylece gerilim yeniden 220 volta düşürülür.

Trafo Çeşitleri

• akım trafosu,
• gerilim trafosu,
• izolasyon trafosu,
• ölçü trafoları,
• güç transformatörleri,
• kuru tip trafo,
• yağlı tip tarfo,
• hermetik tip trafo  

Bu trafo çeşitlerinin detaylı açıklamalarını ilgili sayfalarımızda bulabilirsiniz.

Trafo Kayıpları

Trafo kayıpları ikiye ayrılır. Detaylar ilgili yazımızda.

Trafo Fabrikaları ve Trafo Markaları

Piyasada birçok trafo fabrikaları ve trafo markaları vardır. Transformatör imalatı yapan, trafo üreticilerinden birkaçı;

Best trafo, Eka transformatör, Bese trafo, Eltaş transformatör, Maksan, ABB trafo, Siemens vb gibi.

Trafo Fiyatları

Trafo fiyatları öncelikle ihtiyaç duyulan güç doğrultusunda ve kaliteyle paralel olarak belirlenmektedir. Trafolar kullanım alanlarına ve boyutlarına göre çok çeşitlidir. Bundan dolayı transformatör fiyatları da bu özelliklerine bağlı olarak değişik fiyat aralığı göstermektedir. Basit elektronik devrelerde kullanılan trafoların çeşitlerine göre de fiyatları değişmektedir. Örneğin 220V/12V trafo. 50KW trafo. 400KW trafo gibi.

 

Trafo Yağı Delinme Gerilim Testi

Trafo yağı: Trafoların hareketli veya döner kısmı olmadığından yapıları da basittir.  Çekirdeğinde saç plakalar vardır. Bobinlerinde ise bakır veya alüminyum sargılar bulunur. Sac plakaların ısınması verimin düşmesine ve trafo yapısının bozulmasına sebep olur. Yapısının ve veriminin düşmesini önlemek için, trafolar da yağ ile soğutma işlemi yaygın olarak kullanılır.

Trafo Yağı Nedir?

Trafo yağı yüksek sıcaklıklarda kararlıdır. Ayrıca elektriksel yalıtım özellikleri olan rafine mineral yağdır. Yağlı trafolarda delinme gerilimi, soğutma ve yalıtımı azaltacak madeni yağ kullanılmalıdır. Sargıların arasına hava, su ve diğer  maddelerin yerleşmesine izin verilmemelidir.

Yağlı trafoların kullanım alanları;

• yüksek gerilim kapasitörler
• yüksek gerilim anahtarlarında,
• devre kesicilerinde,
• floresan lamba balastlarının bazı çeşitlerinde kullanılır.

İzole korona, kıvılcımı bastırmak ve bir soğutucu olarak kullanılır. Trafo yağı büyük bir titizlik içerisinde bilimsel olarak geliştirilmiş şartlarda üretilir.

Trafo Yağı Nasıl Olmalıdır?

• Işık altında temiz, tortusuz, şeffaf, berrak görünümlü olmalıdır.
• Rengi açık sarı olmalıdır.
• Trafo yağın 15 °C ‘deki yoğunluğu 0,895 kg/dm³ olmalıdır.
• Çok düşük sıcaklıklarda katılaşmamalı, ince sıvı özelliğini korumalıdır.
• Yanma noktasının oldukça yüksek olması gerekir.
• Isı iletimi yüksek, soğuması kolay olmalıdır.
• Akıcılığının ( Vizkozite ) iyi olması gerekir.
• Trafolarda soğutmayı sağlayacak bir yağın dolaşması için kinematik vizkozite (akışkanlık) düşük olmalıdır.
• Oksidadif bozulmaya karşı dayanıklılığı fazla olmalıdır.
• Yağın delinme gerilimi yüksek olmalıdır.

Trafo Yağını Etkileyen Faktörler

Bir yağın içinde bulundurduğu nem ne kadar az ise delinme dayanımı o kadar yüksektir. Trafoların içine aldığı su miktarı, bir yağın delinme gerilimi yağın nemine bağlı olarak düşer. Yüksek gerilim trafolarına nemi alınmış kuru yağ doldurulur. Su veya nem serbest durumda, erimiş veya kimyasal olarak yağda bağlı olarak bulunabilir. Yağ tretman işlemi mutlaka yapılmalıdır. Yağ treatman ( yağ iyileştirme): Trafo yağının yağ ve gazlardan arındırılmasıdır.

Yağın yalıtkanlığını bozan en önemli faktörlerden birisi havadır. Transformatörlerin içine aldığı hava miktarı, trafo yağının içinde gazlar eriyik durumda bulunabilir. Trafo yağı içinde eriyik durumda bulunan hava, su kadar yağın yalıtkanlığını düşürmez.

Havanın içinde bulunan oksijen, yağın kimyasal olarak yaşlanmasını hızlandırır. Trafo kazanı içinde hava serbest durumda sargıların içinde dolaşıyorsa trafo için risk meydana getirir. Bunu önlemek kazana yağ dolum aşamasında vakumlama yapılmalıdır. Vakumlama yaparak gaz eriyiklerin yağdan ayrışması sağlanır. Ayrıca kazanın montaj aşamasında içeriye hava almayacak şekilde contalama işlemi yapılmalıdır.

Ayrışan yağ parçalanır. İşletme şartlarına bağlı, yaşlanan ve zamanla çözülen katı yalıtkan maddeler karbonlaşan yağ molekülleri ile birleşerek çamurlaşır. Trafonun dibine çökerler. Çamurlaşan yağ  çekirdek ve sargıların ısı derecesini arttırır. Çamur nem oluşturur. Oluşan nem enerjili bölüm ile enerjisiz bölüm arasında iletim sağlayarak trafonun zarar görmesine neden olur. Trafonun üzerinde genleşmeleri önlemek için havanın rutubetini alan nem alıcı silika jel (nem alıcı) vardır.

Delinme Dayanımı (Dielektrik)

Yağlı trafo yağının durumu hakkında karar vermek için en kolay ölçme yöntemi delinme dayanımıdır.

Delinme gerilimi nedir?

Numune alınan yağ 2,5 mm aralığında 36 mm çapında iki küresel elektrot arasındaki yağ tabakasını delen gerilime denir.

Enerjili iki elektrot arasındaki izolasyon yağının, delindiği gerilimin volt olarak değeridir. Düşük bir volt değeri, yağın içindeki su miktarı yüksek olduğuna ve partikül sayısının arttığını gösterir. Diğer test sonuçları normal çıksa bile delinme gerilim değeri düşükse, transformatör servis dışına alınıp yağı temizlenmelidir.  Aksi durumda her daim elektriksel deşarj (boşalma) olabilir. Bu da tehlikeli sonuçlar yaratabilir.

Delinme gerilimine şu faktörler etki eder; su miktarı, partikül sayısı ve türü, kullanılan yöntem ve cihaz, sıcaklık. Yağ trafoda kullanılmadan önce ve en azından senede bir delinme ölçümleri yapılıdır. Yapılmadığı taktirde delinmelere ve çok büyük arızalara sebep olur.

Dielektrik Kayıp Faktörü

Kayıp faktör ölçümü yapılarak yağın akışkan ve elektriksel kalitesi değerlendirilir. Yaşlanan yağda ölçülen bu büyüklüğün değerindeki değişimler, yağın ve içerdeki katı yalıtım malzemelerinin değişim derecesini de verirler. Bu değerin belirlenmesi, yaşlanmış bir yağın durumunu gösterir. Sabunlaşma sayısı bu değer yağdaki serbest asitlerin miktarını gösterir. Nötralizasyon sayısının yüksek olması yağın yaşlanmasının bir göstergesidir.

Trafolarda kullanılan madeni yağların ana görevleri

• Gerilim altındaki bölümleri birbirlerine ve toprağa karşı izolasyonu sağlamaktır.
• Trafo içinde meydana gelen kayıp ısıları soğutmak için dışarıdaki ortama (havaya) iletmektir.
• Trafoda di-elektrik dayanımı zayıflatacak hava, su ve katı yalıtım malzemeleri (ahşap) yaşlanabilir. Yaşlanması sonucu oluşan atıkların emilmesi suretiyle sargılar arasından dışarıya atmaktır.

Trafo Yağı Kontrolü

Trafo yağları şartlara uygun hazırlanmalıdır. Çünkü tesisin emniyetini ve ömrünü olumsuz etkilerden korumalıdır. Trafo yağları ve trafonun aktif bölümünde bulunan selüloz tabanlı yalıtım maddeleri bulunur. Ürünün çalıştığı yerin işletme şartlarına göre ve trafonun yüküne göre okside olur. Elektriksel ve kimyasal olarak yıpranır, çamurlaşır. Havanın rutubetini alarak özelliklerini yitirirler. Trafo yağının özelliğini kaybetmesi yağın görevlerini yapamamasına neden olur. Bundan dolayı trafo sargılarının dayanımını düşer ve arızalara (yanmasına) sebep olur. Bu sebeple trafo yağları belirli periyotlarda mutlaka kontrol edilmelidir.

Doğrudan ölçülemeyen yalıtım malzemelerinin özellikleri ve yaşlanma durumları belirlenir. Bakım sırasında servisteki trafolardan yağ numuneleri alınarak yağ analizi yapılır. Altı ayda bir delinme gerilimi laboratuvarlarda ölçülerek sonuçları değerlendirilmelidir. Bu sonuçlara göre bakım işleminin türü ve boyutu tespit edilmelidir. Sonuçlar trafonun normal çalışmasını engellememelidir. Ancak yağdaki olumsuzluk trafo yağ testi ile belirlenemezse, diğer testler de uygulanmalıdır.

Trafo Yağı Özellikleri

Trafo yağı numune alma sırasında dikkat edilmesi gerekenler;

• Yağ numunesi temiz ve kuru 1,5 litrelik bir kaba alınmalı; mümkünse kap 100 °C ye kadar ısıtılarak kurutulmalıdır.
• Numune kabı paslanmaz sac kap veya numune şişesi koyu renkli cam şişe olmalıdır.
• Numuneler mümkün olabildiği kadar kuru havalarda alınmalıdır. Yağın kirlenmesi ve rutubet alması önlenmelidir.
• Numune kaplarının içine ve yağa elle dokunmaktan kaçınılmalıdır.
• Numune alma kabı ve numune alırken kullanılacak araçlar ( hortum, huni gibi) kuru ve temiz olmalıdır.
• Yağ vanasının, tüy bırakmayan bir bezle iyice temizlenmelidir.
• Vanayı açarak yağı bir iki litre yağın boşa akması sağlanmalıdır.
• Numune kabı, numune yağ ile en az iki kez çalkalanır ve çalkanan yağ dökülür.
• Numune kabı hacmi tamamen yağ ile doldurulmalıdır.
• Kabın ağzı hava almaması için iyice kapatılmalı yağın içine yabancı madde girmemesi için önlem alınmalıdır.
• Numune kapları mümkünse kabın kapağı contalı olmalıdır.
• Kap, ışığın ve sıcaklığın etkisinden uzak serin bir yerde saklanmalıdır.
• Numune kabının üzerine trafo markaları, modeli, numune adı, seri numarası, gücü ve gerilimi ile numune alma tarihi yazılmalıdır.
• Numune alma işlemi bittikten mümkün olduğu kadar kısa bir zamanda test edilmelidir. En kısa sürede yetkili mercilere (TEDAŞ vb) gönderilir.
• Alınan yağ numuneleri talimata uygun alınmalıdır. Aksi taktirde test sonuçları alma şeklinden kaynaklı yanlış sonuçlara sebebiyet verebilir.

ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ

Trafolarda değiştirilen atık yağlar bu doğrultuda yapılmalıdır.

• Çevreye zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı bir biçimde verilmesinin önlenmesine,
• Çevre ve insan sağlığına zarar vermeden geçici depolanmasına, taşınmasına, bertaraf edilmesine,
• Atık yağların yönetiminde gerekli teknik ve idari standartların oluşturulmasına,
• Geçici depolama, işleme ve bertaraf tesisleri kurulmalıdır. Tesislerin çevreyle uyumlu yönetimi amaçlanmalıdır. Bu prensip ve programların belirlenmesine dair usul ve esasları belirlenmelidir.

Trafolarda izolasyon değerinin azalmasına sebep olan etkenlerden biride sıcaklıktır. İzolasyon yağı için 90 °C, sargı için 95 °C olarak kabul edilmektedir. Buna göre 95 °C değerini aşan bir sıcaklıkta trafoların çalıştırılmaması gerekir. Bundan dolayı kullanılan koruma düzeneğine termik koruma denir. Yağ sıcaklığının 70 °C değerine ulaşması halinde yardımcı alarm rölesi çalışır.

Bu durumda önce zil çalar. Sonra kumanda panosu üzerinde termik alarm ışıklı sinyali çıkar. Sıcaklığın 85 °C değere ulaşması halinde açma yardımcı rölesi çalışır. Trafo servis dışı olur. Bu durumda, sıcaklık artış nedeni araştırılmalıdır. Böylece soğutma yapılmalı, normal işletme koşullarında trafo ısınmayacağına göre trafonun yükü kontrol edilmedir.

Trafo üreticileri tarafından imal edilen trafo yağı kalitesine ve özelliklerine göre değişir.

 

 

 

Hermetik Tip Trafo Özellikleri

Hermetik tip trafo: Yağlı tip hermetik trafolar: Atmosfere kapalı tip transformatör çekirdek ve bobin yapısı genleşme depolu transformatörler ile aynıdır. Genleşme deposu bulunmamaktadır. Kazan tamamen yağ ile doludur.

Hermetik trafo, fabrika ortamında basıncı ayarlanarak özel vakum odalarında hava boşluğu alınır. Atmosferle temas etmeyecek şekilde üretilir. Bundan dolayı kazan içerisinde nem bulunmaz. Böylece oksitlenmeden kaynaklanan yağdaki bozulma minimum düzeye indirgenmiş olur.

Yağlı trafolar iki grupta toplanır.

• Yağlı tip hermetik trafo
• Genleşme deposu olan trafo

Hermetik Trafo Özellikleri

• Hermetik trafo, çekirdek ve bobin yapısı genleşme deposu olan transformatörler ile aynıdır.
• Yağın termik etkiler sebebi ile  genleşmesi dalgalı ve elastik olan kazan yapısı ile kontrol altına alınır. Dalga duvarlar hem ısıyı dışarıya iletir, hem de genişleyip büzülerek genleşen ilave yağı da absorbe ederler.
• Trafo yağı havayla temas etmediğinden ortamda oksijen yoktur. Bundan dolayı oksitlenmeye bağlı olarak yağda yaşlanma olmamaktadır. Trafo yağı hava ile temas etmediği için nem almamaktadır. Bu sebeple hermetik trafolar, genleşme depolu olanlardan daha uzun ömürlüdür.
• Hermetik trafo, koruma aletlerinin kontrolü ve buşinglerin temizliği yapılmalıdır. Zaten bunlardan başka bakım gerektirmezler.
• Hermetik transformatörlerin yüksekliği daha düşüktür ve küçük alanlarda montaj yapılabilirler. Kompakt trafo istasyonlarında avantaj sağlar. Genleşme deposunun bara ve kablo bağlantıları güvenlik mesafeleri açısından hermetik trafo da olmaz.

Hermetik trafolarda kullanılan aksesuarlar;

Basınç giderme valfi ve hermetik koruma rölesidir.

Basınç giderme valfi; trafoların, hermetik tasarımlarında basınç giderme valfı tercih edilir. Basınç hızlı yükseldiğinde trafo kazanını korurlar. Basınç giderme valfi kapağın üzerine montaj yapılır. Trafo kazanı, valfin ayarlanan iç basıncı etkisi altında kaldığında valf açılır. Yağı boşaltarak basıncı kompanze eder kazanı yırtılmadan korur.

Hermetik koruma rölesi; atmosfere tamamen kapalı, hermetik trafo da kullanılır. 630 KVA ve üstü güçte olan trafolara konulmaktadır.

Hermetik koruma rölesi;

buchholz rölesi, yağ seviye göstergesi, sıcaklık göstergesi ve ayrıca fazladan basınç rölesi içeren tek bir röledir.

Genleşme Depolu Trafo

Genleşme depolu trafoların bakımları yapılmalıdır. Hava ile teması olduğundan yağ bozulabilir. Yağın yalıtkanlık özelliğinin azalmasından dolayı belli aralıklarla yağ değişimi veya yağın kurutulması işlemleri gerekebilir. Genleşme deposu olan transformatörlere düzenli olarak periyodik bakım yapılır. Hermetik tip trafonun bobin ve çekirdek yapıları genleşme deposu olan trafolarla aynıdır.

Hermetik Tip Trafo Kullanım Alanları

• Elektrik santralleri
• Şantiyeler
• Fabrikalar
• Sulama projeleri
• Organize sanayi bölgeleri
• OG/AG Trafo Merkezleri
• Dağıtım  Merkezleri
• Şehir içi dağıtım merkezleri(direk üstü veya trafo köşkü)

Yağlı tip trafo, kuru tip trafo ve hermetik tip trafo arasındaki farklar; 

• Yağlı tip trafolardan olan hermetik ve genleşme deposu olan trafoların sargıları tümüyle yağ içindedir.
• Hermetik tip trafolar belirli periyotlarda yağ değişimi ve bakım gerektirmezler. Bunlar atmosfere kapalı olan transformatörlerdir.
• Kuru tip trafo gaz içinde veya atmosfer altında çalışır. Kuru tip trafolar yağsızdır.
• Yağlı tip trafo da yangın çıkma ihtimali varken, kuru tip trafo da yoktur.

Hermetik trafo; 25-2500 kVA güç aralığında, 2 kV ile 40,5 kV yüksek gerilim seviyesi aralığında üretilmektedir. Üç veya tek fazlı, yağlı, tabi soğutmalı (ONAN), boşta kademe değiştiricili yapılmaktadır. Ayrıca yük altında otomatik kademe değiştiricili, harici ve dahili şekilde üretilir. Trafo fiyatları gücüne göre değişmektedir.

 

 

Yağlı Tip Trafo Yapısı

Yağlı tip trafo: Güç transformatörleri yapı olarak iki çeşitte üretilmektedir. Bunlar yağlı tip tarfo ve kuru tip güç trafolarıdır. Yağlı tip trafolarda iki çeşittir;

• Hermetik tip yağlı trafolar tam kapalı
• Genleşme depolu trafolar atmosfere açık

olmak üzere iki tipte imal edilir. İki trafo tipinde de trafo sargılarının tamamı yağın içinde bulunmaktadır. Bu trafolardan hermetik tip olanlar atmosfere kapalı olmalarından hava geçirmezler. Bu nedenle düzenli olarak bakım gerektirmez.

Hermetik tip Yağlı Trafolar Tam Kapalı

Hermetik trafo küçük olduğundan içlerinde genleşme deposu bulunmaz. İçlerinde bulunan kazan yağ doludur. Hermetik trafolar fabrika ortamında hermetik basınç ayarı yapılarak atmosfere kapatılmıştır.

Bu tip trafolarda yağın genleşmesi elastik ve dalgalı olan kazan yapısı ile kontrol altına alınır. Dalgalı duvar yapısı sayesinde yağ ısındığı zaman dışarıya ısı verilir. Duvarların genleşmesi ile eklenen yağın absorbe edilmesi de rahat olarak sağlanır.

Trafo Yağı Özellikleri

Trafo yağı hava ile temas eden bir ortamda değildir. Bundan dolayı ortamda oksijen bulunmaması sonucu yağ oksitlenmez. Hava ile temas olmadığı için trafo yağı nemden etkilenmez. Bu sebeplerden dolayı hermetik trafo, genleşme depolulara oranla daha uzun ömürlüdür. Hermetik trafolarda genleşme deposu olmadığından yükseklikleri genleşme depolulardan azdır. Bu durumda hermetik tip trafo daha küçük alanlarda montajı yapılır.

Genleşme tankı olan yağlı trafolara periyodik bakım yapılmalıdır. Yağ atmosfer ile devamlı etkileşim halinde bulunduğu için yağ bozulur ve yalıtkanlık özelliğini yitirir. Bu nedenle hermetik trafolara göre kısa ömürlüdürler. Genleşme deposu olan trafolarda periyodik yağ değişimi ve aktif kısmın kurutulması işlemleri yapılmalıdır.

Yağlı Tip Trafo ve Kuru Tip Trafo Farkı

Kuru tip trafolar genellikle gaz içinde çalışmaktadır ve atmosfer ile temas etmektedir. Kuru trafo, dökme epoksi reçine ve vernik emdirilerek örtülmüş elektrik trafosudur.

Yağlı tip trafolar şehir içi dağıtım merkezleri, sulama projeleri, şantiyeler, fabrikalar, elektrik santralleri organize sanayi bölgelerinde kullanılmaktadır.

Yağlı Tip Trafo Yapısı

• Çekirdek (nüve)
• Kazan ve kapak
• Sargılar
• Terminaller
• Buşingler
• Kademe Değiştirici (Gerilim Değiştirici)
• Kablo Kutuları
• Genleşme Kabı (Hermetik trafolarda bulunmaz)
• Diğer Aksesuarlar

 

Yağlı tip trafolar genel olarak 50-20000 kV güçlerde ve 36 kV sistem gerilimi ile üretilmektedir. Standart tipler olan 3 fazlı yağlı tabi soğutmalı (ONAN) trafolar iç ve dış mekanlarda kullanılmaktadır. Yağlı tip trafolar trafo içindeki ısıyı yağ sayesinde dışarı atarlar. Özellikle yüksek güçlerde ısınma sorunun önüne geçmek için yağlı tip trafolar tercih edilir.

Çekirdek

Yağlı tip trafo çekirdeği, silisli sacdan imal edilir. Çekirdek, dikdörtgen biçiminde uygun boyda kesilen sac levhaların üst üste sıralanmasıyla oluşur. Çekirdeği oluşturan saclar da, manyetik akım yolu üzerinde kesit azalmasına yol açacak bir boşluk bulunmamalıdır. Çekirdeğin sıralama işlemi bittikten sonra bacak sacları yan yüzeylerinden yapıştırılır. Boyunduruk saclarıysa çelik klempler sayesinde sıkıştırılır.

Sargılar

Alçak ve yüksek gerilim sargıları emaye kaplı alüminyum tel yada yuvarlak veya yassı bakırdır. İzolasyon kağıdı ile kaplanmıştır. Sargı çıkış ucunda bakır baralar kullanılır. sargı levhası ile bakır bara birbirine soğuk kaynak yapılır. Bu sistem, iki metalin arasında moleküler bir bağlantı yapar.

Çıkış ucu baraları ile buşingler, örgülü bakır iletkenlerle birbirlerine bağlanır. Yüksek gerilim (YG) sargıları kağıt izoleli bakır iletken veya emayeden yapılır. Özel kraft kağıdı ile YG sargılarının katları arasındaki izole sağlanır. Buşing ile sargı ve kademe değiştirici arasındaki bağlantılar örgülü bakır iletkenlerle yapılır. Muf kullanılarak veya direkt YG sargısına kaynak yapılır.

Trafo Kazanı ve Kapak

Trafo kazanı yapısı dikdörtgen ve yan duvarları doğal soğutma yapan dalgalı saclarla donatılmıştır. Bu kazana paralel, radyatörlü kazan da vardır. Trafo kapağına kademe değiştirme kumanda mekanizması, buşingler, kaldırma kulakları ve termometre montajı yapılır. Kaldırma kulakları, aktif bölümün bağlı olduğu kapakla beraber bütün trafoyu kaldırmak için kullanılır. Bağlantı elemanları ve yüksek gerilim (YG) buşinglerinin ark boynuzları korozyona karşı özel kaplamalı çelik malzemeden yapılır.

Buşing ve Terminaller

Trafolarda DIN standartları kapsamında porselen buşing kullanılır. (AG) alçak gerilim nötr ucu faz uçları ile aynı düzeyde izole edilir. Nominal hat akımını taşıyacak biçimde tasarlanır. Porselen izolatörler zarar gördüklerinde trafonun aktif bölümünü dışarıya çıkartmadan, yalnızca yağ düzeyi kapağın altına indirilir. Buşingleri değiştirilir.

Kademe Değiştirici

Standart dağıtım transformatörleri (+ -) % 5 gerilim ayarı yapılacak biçimde tasarlanmıştır. Boşta gerilim ayarı trafonun kapağıyla üst boyunduruk arasına yerleştirilen kayar tip, kademe değiştiricilerle yapılır. Kademe değiştirirken, trafo enerjisiz olduğunda kapak üstüne yerleştirilen çevirme düzeneğinin yardımı ile yapılır. İstenildiğinde, yük altında kademe değiştiriciyle kademe ayarı yapan trafo imalatı yapılmaktadır.

Genleşme Tankı ve Yağ Seviye Göstergesi

Açık sistem trafolarda, kapağa montajı yapılmış bir genleşme deposu vardır. Yağ 20 C ‘de buşinglerde yeterli yağ yüksekliği sağlanacak düzeydedir.

Kablo Kutuları

100-1600 kVA arasındaki trafolar IP55 (IEC 144) koruma grubunda BS 2562’ye uygun kablo kutularıyla bağlanır. Kutuların izolesi , AG tarafında hava, YG tarafındaysa yağ ile sağlanır.

Diğer Aksesuarlar

Bucholz röle, nem alıcı, yağ seviye göstergesi, yağ sıcaklık  göstergesinden oluşur.

1 – Yağ seviye göstergesi; 

Atmosfere açık genleşme tankı olan trafolarda, yağın seviye kontrolünü yapmak için manyetik yağ seviye göstergeleri kullanılır. Manyetik yağ seviye göstergeleri tek veya çift elektriksel kontaklıdır.

Kontaklı yağ seviye göstergeleri yağ miktarındaki beklenmeyen hızlı değişiklikleri haber verir. Bunu açma sinyalleri biçiminde iletir. İstenildiğinde prizmatik yağ seviye göstergeleri de kullanılır. Yağ seviye göstergesinin camı kırılsa bile yağ kaçağı olmaz. Klasik tip gösterge de istenildiği zaman kullanılır. 315 kVA’dan büyük güçlerde trafonun kazanı ile kapağı arasına yerleştirilmiş Buchholz rölesi vardır.

2 – Nem alıcı (Silica gel)

Atmosfere açık genleşme deposu olan trafolarda kullanılır. Genleşme tankına montajı yapılır. İçindeki silicagel ile  genleşme tankı içerisine giren havadaki tozu ve nemi alır. Silikajel miktarı trafodaki yağ miktarına göre değişir. Silicagel mavi renklidir, fakat nem aldığında pembe renk alır.

3 – Bucholz, gaz toplama ve ikaz rölesi

Trafo içinde oluşan düşük ve yüksek yoğunluklu deşarj (boşalma) ve arkların (şerare) oluşturduğu gazların biriktiği röledir. Rölede biriken gaz miktarına göre ikaz ve açma sinyalleri elde edilir.

Arıza sırasında izole malzemelerinde gaz açığa çıkarsa, rölenin içerisinden geçerken haznede toplanır. Böylece şamandırayı aşağı doğru iter ya da ani arızalarda yağ hızla depoya giderken klepeyi harekete geçirir ve kontakları çalıştırır. Rölede açma ve alarm için iki tane birbirinden bağımsız kontak bulunur. Bu kontaklar, 5 A, 250VAC yada 0,2 A, 250 VDC’ dir. Ayrıca herhangi bir sebeple yağ seviyesinin röleyi tam dolduramayacak kadar düşerse röle ikaz sinyali çalışır.

Yağlı Tip Trafoların Kullanım Alanları

• Elektrik santralleri
• Şantiyeler
• Fabrikalar
• Sulama projeleri
• Organize sanayi bölgeleri
• 0G/AG Trafo Merkezleri
• Dağıtım  Merkezleri
• Şehir içi dağıtım merkezleri(direk üstü veya trafo köşkü)

Günümüzde 66 kV üst gerilimde 40 MVA güce kadar yağa daldırılmış dağıtım ve güç transformatörleri üretilmektedir. 36 kV üst gerilimde 20 MVA güce kadar dökme epoksi reçine kuru tip trafoları ve 40 MVAR güce kadar reaktörler vardır. Trafo fiyatları gücüne göre değişmektedir.

 

 

BENZER KONULAR

Trafo Çeşitleri

 

Kuru Tip Trafo Yapımı Özellikleri 

Kuru tip trafo: Cebri soğutmalı olarak tasarlanır. Oluşan ısıyı hava sirkülasyonu ile atan trafolardır. Bu trafolara kuru trafo veya transformatör denir.

Manyetik devresi ve sargıları yalıtkan bir sıvıda korunmayan elektrik trafolarıdır. Sargıları cam elyaf destekli epoksi reçine ile örtülmüş ve dış etkilere karşı yalıtılmıştır. Bunlar tamamen kurudur kesinlikle yağ içermez. 

Kuru trafoların manyetik devresi ve sargıları yalıtkan bir sıvıya daldırılmamıştır. Bu durumda gaz içinde veya atmosfer altında çalışırlar. Genel olarak dökme reçine ile örtülmüş ve vernik emdirilmiş trafolardır.

Gazlı türler, genel olarak azot (nitrogen) gazı içindedirler. İzolasyon grupları 80 C°, 115 C°, 150 C° olarak üretilir. Yağlı tip trafo için yapılan periyodik bakım, yağla ilgili bölümler dışında kuru trafolarda da yapılır. Yeraltı trafo merkezlerinde (büyük alışveriş merkezleri gibi) kullanılır.

Kuru Tip Trafo Bakımı

Cebri soğutulan kuru tip trafoların, kanalları açık ve soğutma yüzeyleri temiz olmalıdır.  Kuru tip dahili trafolar genel olarak oda içerisinde olduklarında, oda sıcaklığı devamlı kayıt altında tutulmalıdır.

Havalandırma şartları trafo için çok önemlidir ve devamlı izleyerek kaydedilmelidir. Fan ile soğutulan bir odada hava hareket hızı dakikada 122 metre civarında olmalı ve bu dereceyi aşmamalıdır. Alarm devresi ve aşırı sıcaklık termostatı kontrolü yapılmalıdır.

Trafo dış şasesinin kirlenmesine ve aşınmasına (korozyon) izin verilmemelidir. Bulunduğu odada su sızıntısı olmaması için önlem alınmalıdır. Trafolar çalışırken sesindeki değişme gevşek spir, kötü tesisat ya da bağlantı gibi bir sorunu haber verir.

Kuru Tip ve Yağlı Tip Trafo Farkı

Trafolar özel uygulamalar dışında genelde yağlı ve kuru tip olmak üzere iki tip olarak üretilir. Bu trafoların farkı;

• Kuru tip trafo, yağlı tip trafo kadar bakım gerektirmez.
• Yağlı tip trafoların kazanlarında bulunan yağdan dolayı patlama riski vardır. Bundan dolayı yağlı trafolar yangına sebebiyet verebilir. Kuru tip trafoların yangın çıkarma riski yoktur.
• Yağlı tip trafolara göre üretimi daha maliyetlidir. Buna rağmen patlama özelliği olmadığı için bazı uygulamalarda kuru tip trafolar kullanılmaktadır. Kuru tip trafo fiyatları, yağlı trafolara göre daha yüksektir.
• Kuru tip trafolar soğutma fanı gibi ek donanımlara ihtiyaç duyabilir. Bağlantı grubu ve kademe değiştiriciler isteğe bağlı olarak yapılır. Kademe ayarının nasıl yapılacağı firma tarafından trafo etiketinde belirtilir. Alınan gerilim değerine göre ayar yapılabilir.
• Kuru tip trafolar insanların yoğun olarak yer aldığı hastane, okul, tiyatro alanları, alışveriş merkezleri vb. gibi yerlerde bina içerisinde kullanılır. İnsanların bulunduğu bu binaların içerisinde patlama riski olmadığı için kuru tip trafolar kullanılmaktadır.

Kuru Tip Trafo İmalatı

Orta gerilim transformatörü 3,3 KV den 36 KV ye kadar yapılır. İsteğe göre boşta gerilim ve yükte gerilim ayarlı trafo üretilmektedir. Kuru tip dağıtım trafosu;

• Bir fazlı ya da  3 fazlı olarak trafo yağına daldırılmış tabi soğutmalı (ONAN),
• Cebri soğutmalı (ONAN/ONAF) atmosfer açık genleşme depolu,
• Atmosfere kapalı hermetik trafo , şartnameye göre yapılmaktadır.

Modern sarım makinelerinde sarılan dağıtım trafolarının alçak gerilim sargı  iletkenleri bakır ve alüminyumdur. Alçak gerilim ve yüksek gerilim vakum altında, nemden korumalı, bakım gerektirmeyen;

• 36 KV gerilimde, 100-20.000-30.000 KVA kısa devreye dayanıklı imalat yapan trafo fabrikaları,
• Orta gerilim güç transformatörleri;
• 3,3 KV den 36 KV ye kadar isteğe göre boşta ve yükte gerilim ayarlı trafolar yapılmaktadır.

Yüksek gerilim sargı kaplamaları vakum altında epoksi dökme reçineden yapılır. Elektriksel izolasyonu yüksek neme ve kimyasala karşı dayanıklılığı fazladır. Levha sargı kaplamaları arasında kat izolasyonu iyileştirilmiş, reçineli kağıtlar ile sağlanır.

Alçak gerilim sargıları dökme reçine ile veya pre preg izolasyonlu tekniği ile sarılır. Epoxy reçineler bir kazan veya kapalı bir ortam içerisinde değil, tamamen dış ortama açıktır.

Kuru tip trafolar doğal hava (AN) ve fan ile (AF) soğutulur.

Trafo alt bölgesine birkaç fan grubu yerleştirilir. Sargılara yerleştirilen sıcaklık sensörleri röleye sargı sıcaklığı bilgisini iletir. Böylece sıcaklığa göre fan grubu devreye alınıp soğutma gerçekleşir.

Kuru Tip Trafo Çalışma Ortamı

Kuru tip trafolar IP code (uluslararası koruma kodu) IP 00 koruma sınıfında üretildiğinden yalnız iç ortamlarda çalışır. Dış ortamlarda çalışması istendiğinde, dışarıdan sıvı, nem, toz vb. etki almayan bir kabin içerisinde TS 3033 EN 60529 mahfaza edilmelidir. Bu kabin IP 21, IP 23, IP 31 veya uygulamaya göre farklı koruma sınıfına sahip olabilir.

Kuru tip dökme reçineli trafo sargı izolasyon malzemeleri sıcaklık sınıfları F ya da H sınıfı malzemeler olabilir. F sınıfı izolasyon malzemesi sargı sıcaklık artış limiti 155°C, H sınıfının sıcaklık artış limiti 180° C’ dir. Kuru tip trafonun teknik föyünde orta gerilim/ alçak gerilim (OG/AG) sargılar F/F veya H/H olarak sıcaklık sınıfı belirtilir. Ayrıca IEC 60076-11 standartlarına göre; belirli kodlar ile çevre, iklim ve yangına dayanıklılık sınıfları belirlenmiştir. Trafolar genellikle E2, C2, F1 sınıflarında üretilir.

Ülkemizde kullanılan “Sargıları Epoksi Reçine İle Örtülü Kuru Tip AG/OG Dağıtım Güç Trafoları Teknik Şartnamesi’ ne” uygun olmalıdır.

Kuru Tip Trafo Avantajları

• Aşırı yüklenme yeteneği, patlamama özelliği,
• Kısa devrelere ve sismik etkilere karşı yüksek dayanımı
• Kabinli üretim sayesinde zorlu şartlarda çalışabilmesi avantaj sağlamaktadır.

Kuru Tip Trafo Özellikleri

• Alçak gerilim ve yüksek gerilim sargıları kapalı ortamda, vakum altında, reçineli olarak imal edilir.
• Kuru tip trafo, sargı yalıtımında kullanılan epoxy kaplama ile kolay tutuşmaz, kendiliğinden sönebilir ve yanmaz. Ark’ a maruz kaldığı zaman bile çevreye zehirli gaz yaymayan özelliklere sahiptir.
• Koruma ve sinyal donanımı olarak sadece sargıları, aşırı ısınmalara karşı koruyan sıcaklık kontrol sistemi vardır.
• Yangına karşı güvenlidir. Yangın ortamında yangını hızlandırıcı etkisi yoktur.
• Sargı yapısı sebebi ile kısa devrelere karşı yüksek dayanıklılık gösterir. Bakım gerektirecek herhangi bir parçası yoktur, işletme masrafları çok azdır.
• Neme karşı yüksek dayanıklılıkları vardır. %100 nemli ortamlarda çalışsa bile herhangi bir sakınca yoktur.
• Fanlı soğutma sistemi eklenerek güç kapasitesini %50′ ye varan oranlarda arttırabilmektedir.
• Mahfaza içine alınıp insanların yoğun olarak bulunduğu ortamlarda güvenle kullanılırlar.

Kuru Tip Trafoların Bölümleri

• AG (alçak gerilim) girişi
• YG (yüksek gerilim) grişi
• AG sargısı (sekonder)
• YG sargısı (primer)
• Boştayken kademe değiştirici
• Manyetik çekirdek
• Manyetik çekirdeği sabitleyen parça
• Tekerlekleri yönlendirilebilen silindir aksamı
• Topraklama girişi
• Kaldırma delikleri
• Etiket levhası
• Yedek devre kutusu

Trafolarda Bağlantı Grupları 

Trafo ortak bir nüve üzerine sarılmış, birbirinden elektriksel olarak yalıtılmış iki bobinden meydana gelen hareketsiz bir elektrik makinesidir. Trafolarda bağlantı grupları ve grup açıları detaylar için tıklayınız.

Kuru Tip Trafo Bakımı

Kuru tip trafoyu periyodik bakım yapılmadan önce aşağıdaki işlemler yapılır. Bu şekilde bakıma hazırlanır. Bunun için yapılacak işlemler;

• Trafo bakıma alınmadan önce tamamen enerjisiz duruma getirilmelidir.
• Bunun için trafo girişindeki kesici açılarak besleme gerilimi kesilmelidir.
• Kesici açıldıktan sonra bağlı olan ayırıcı da açılmalıdır.
• Trafo bakım öncesi emniyet ve güvenlik önlemleri alınmalıdır.
• TEİAŞ bakım talimatı veya TEDAŞ tarafından ilgili yılda yayınlanmış olan bakım talimatı yanında bulundurulmalıdır.

Kuru Tip Trafo Kullanım Alanları

• Pompa istasyonları
• Hava alanları
• Hastaneler
• Trafo dağıtım merkezleri
• Oteller
• Marinalar
• Barajlar
• Ticari binalar
• Isı merkezleri
• Demiryolu sistemleri
• Yer altı trafo merkezleri
• Okul
• Hastane gibi insanların yoğun yaşadığı yerlerde tercih edilir. Kuvvetli akım yönetmeliği doğrultusunda yapılarak kullanılmaktadır.

Yüksek gerilimli elektrik enerjisi sektörüne yönelik olan elektrolitik bakır parçalar baralar paslanmaz çeliklerden işlenen saclar ve diğer aksamlar olmak üzere sipariş üzerine çeşitli ebatlarda yapan trafo imalatçıları vardır. Elektrik trafo fiyatları, özelliklerine göre her firma tarafından değişmektedir. Yine trafo kazanları, genleşme deposu, yüksek gerilim ve alçak gerilim dom yağı sızdırmayan şekilde trafolar vardır.

 

 

BENZER KONULAR

Trafo Çeşitleri Nelerdir